Ayhan Aydoğan Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemleri ile Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yılları, üretim ilişkilerindeki dönüşümün toplumsal yapı üzerindeki etkilerini açıkça ortaya koyar. Bu süreçte kapitalist üretim ilişkileri hem devletin izlediği politikalar hem de küresel sermayenin etkisiyle gelişim göstermiştir. Tarımsal faaliyetlerin yanı sıra zanaat ve lonca sistemleri zayıflamış, üretimin örgütlenme biçimleri yeniden şekillenmiştir. Bu dönüşüm sürecinin merkezinde ise yeni bir toplumsal […]
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İşçi Sınıfı
Kapitalizmde Sanat Emeği ve Türkiye’de Sanat Emekçileri
Arda Erkara ve Ekim Deniz Akarslan[1] Giriş Sanatçının toplum içerisindeki konumu ya da sanatçının “ne” olduğu tartışmaları genelde maddi ve somut koşullar üzerinden değil, daha manevi, soyut ve dünyevi olana aşkın bir yerden tartışılmaktadır. Çoğu zaman sanat emekçisinin toplumun içinde değil, sanki üstünde ya da ötesinde bir yerde durduğu, geniş kalabalıklardan oldukça farklı olduğu, bu sebeple de toplumsal, ekonomik ve […]
Bilimsel Üretimin Fabrikası Olarak Üniversiteler ve Akademik Emeğin Dönüşümü
Kaan Biçici Bilim mefhumu zihinlerde farklı biçimlerde yer alırken, bilim insanı tipolojisinde de benzer bir durum söz konusudur. Bu tipolojide yer alanlardan kimisinin -uzay araçları üreten bir şirketin CEO’su gibi- “bilim insanı” olmakla uzaktan yakından alakası yoktur, kimisi ise “ekranların sevilen yüzü” haline gelmiş bilimin, bilgeliğin sembolü gibi sunulan aristokrasinin karnı tok evladıdır. Aslında bilim insanı, bir zamanlar gerçekten […]
Sınıfın Bir Parçası Olarak Göçmen İşçiler
Aysel Ebru Okten Göç bir yer değiştirme hali olarak, tarihsel süreçte de önemli dönüşümlerden geçmiştir. Toplumların hemen hepsi için göç etme tanıdık bir eylemdir. Göçmen işçilik ise kitlesel olarak 16. yüzyıl başlarında İngiltere’de ortaya çıkmıştır. Toprak sahiplerinin “çitleme” adı verilen, mülkün sınırlarını belirleyerek ortak topraklara el koyma hareketi binlerce köylünün topraklarını terk etmesine, yaşamlarını kurmak için şehirlere doğru göç etmesine […]
Bölgede Sanayileşme ve Ücretli Emeğin Dönüşümü: Tekstilde Ücretli Emeğin Durumu
Serdar Acun Türkiye’de son yirmi yılda uygulanan bölgesel yatırım teşvik politikaları, sanayi tesislerinin ülke geneline yaymayı hedeflemiştir. Son dönemlerde bu politikalardan en fazla etkilenen bölgelerin başında, tarihsel olarak sanayileşme oranı diğer bölgelere göre daha az olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu[1] gelmektedir. Bu bölgelerde teşviklerle birlikte sanayi altyapısı gelişmeye başlamış, buna paralel olarak da ücretli emeğin toplam istihdam içindeki payı artmıştır. […]
Ucuz Emek Rejimi, Sendikal Hak ve Özgürlükler
Seyfi Selçuk İşçi sınıfı uzun dönemdir mutlak anlamda bir yoksullaşma süreci yaşıyor. Ücretler sistemli bir biçimde baskılanırken, bu, temel tüketim maddeleri başta olmak üzere her türlü mal ve hizmet fiyatlarının serbestçe belirlenebildiği bir denklemde gerçekleşiyor. İşçi sınıfı, özellikle genç kuşakları, emek aleyhine oluşan bu denklemi değiştirmek, çalışma ve yaşam koşullarında iyileştirmeler sağlamak üzere uzun süredir kesintisiz bir mücadele yürütüyor. […]
Türkiye İşçi Sınıfında Kadınlar: Nicel Veriler, Nitel Sonuçlar
Fulya Alikoç Gündelik dilde “kadın işçiler” ile “işçi sınıfında kadınlar” dendiğinde belirgin bir fark gözetilmiyor olabilir; her ikisinde de hâlihazırda ücret karşılığı çalışmakta olan kadınların kastediliyor olması muhtemeldir. Ancak işçi sınıfı en geniş ekonomi-politik anlamıyla sömürülebilir emek gücü kütlesi olarak tanımlandığında kapsam biraz farklılaşır. Aktif çalışan işçi nüfusunun yanı sıra; doğal nüfus artışıyla yetinmesi mümkün olmayan kapitalist birikimin zorunlu olarak […]
İzler, Çatlaklar ve Yollar: 2023’ten 2025’e Sınıf Mücadelesinin Haritası
Ekinsu Devrim Danış Giriş Bu yazı, Türkiye işçi sınıfının 2023 seçimleri sonrasında belirginleşen ekonomik ve siyasal dönüşüm bağlamında ortaya çıkan mücadele biçimlerini, sınıf içi çelişkileri, öncülük krizlerini ve örgütlenme arayışlarını Marksist bir sınıf perspektifiyle çözümlemeyi hedeflemektedir. İşçi sınıfının yalnızca ekonomik çıkarları için değil, toplumsal çelişkileri kavrayıp onları kendi mücadelesinin parçası haline getirecek bir öznellik geliştirmesi gerektiği düşüncesi, bu yazıya […]
İşçi Sınıfı ve Devrimci Özne Sorunsalı
Ahmet Cengiz İşçi sınıfının kapitalist toplumdaki rolü ve tarihsel misyonunu tartışan burjuva sosyolog ve postmodern ideologlarının savları, tüm çeşitliliklerine karşın, esasta iki ögenin birbirinden ayrılması üzerinden yükselmekte. Bu iki öge, işçi sınıfının kapitalist üretim ilişkilerindeki konumu (üretim araçlarından yoksunluğu ve emek gücünü satma zorunluluğu itibarıyla sömürülen ve artı-değeri yaratan sınıf olması) ile bu nesnel konumunun koşulladığı tarihsel misyonu gerçekleştirme […]