{"id":994,"date":"2019-09-08T16:58:49","date_gmt":"2019-09-08T13:58:49","guid":{"rendered":"https:\/\/teoriveeylem.net\/?p=994"},"modified":"2023-01-17T16:39:54","modified_gmt":"2023-01-17T13:39:54","slug":"%ef%bb%bfar-ge-inovasyon-ve-tekellesme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/teoriveeylem.net\/tr\/2019\/09\/08\/%ef%bb%bfar-ge-inovasyon-ve-tekellesme\/","title":{"rendered":"\ufeffAr-Ge, inovasyon ve tekelle\u015fme"},"content":{"rendered":"\r\n

Arif Ko\u015far<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

1970\u2019li y\u0131llardan itibaren uluslararas\u0131 kapitalist rekabetin \u015fiddetlenmesiyle teknolojik geli\u015fme ve yeniliklerin \u00f6nemi artm\u0131\u015ft\u0131r. Kar ve rekabete dayal\u0131 kapitalist sistemde, \u015firketler teknolojik yenilikler vas\u0131tas\u0131yla \u00fcretim maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek, mevcut pazarlar\u0131 derinle\u015ftirmek ve yeni pazarlar yaratmak zorundad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Hem anaak\u0131m iktisat literat\u00fcr\u00fcnde hem de yayg\u0131n politik s\u00f6ylemde Ar-Ge ve teknolojik yenilikler \u015firket ve \u00fclkelerin \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir<\/em>\u201d b\u00fcy\u00fcmesinde temel bir unsur olarak kabul edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re bir \u00fclkede refah\u0131n ve istihdam\u0131n artmas\u0131, o \u00fclkenin inovasyon yapma ve adapte etme kapasitesiyle orant\u0131l\u0131d\u0131r.[1]<\/a> Emperyalist veya ba\u011f\u0131ml\u0131, ge\u00e7 veya erken kapitalistle\u015fmi\u015f hemen hemen t\u00fcm \u00fclkelerde \u201cinovasyonu te\u015fvik eden politikalar<\/em>\u201d belirlenmekte, kimilerinde strateji haline getirilerek uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu kapsamda \u015firketlerden ba\u015flayarak t\u00fcm \u00fclke ekonomileri inovasyona odaklanmal\u0131, e\u011fitim sisteminden k\u00fclt\u00fcrel d\u00fcnyaya kadar her \u015fey rekabet\u00e7i, dolay\u0131s\u0131yla da inovatif temelde organize edilmelidir.[2]<\/a> K\u00fcresel rekabetin alabildi\u011fine artt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda uluslararas\u0131 planda var olabilmek, oyunun i\u00e7inde kalabilmek i\u00e7in bu, zorunlu bir ko\u015fuldur.[3]<\/a> Ya yarat\u0131c\u0131 olunacak, Ar-Ge faaliyetleri temelinde bulu\u015f ve inovasyonla sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme sa\u011flanacak ya da maliyet temelli rekabetin h\u00fckm\u00fcn\u00fc yitirdi\u011fi d\u00fcnyada her \u015fey zamanla kaybedilecektir! G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u201cteknoloji devrimi<\/em>\u201dne ve \u201cbilgi toplumu<\/em>\u201dnun gereklerine uyum sa\u011flamaktan ba\u015fka \u00e7are yoktur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ar-Ge ve inovasyona dayal\u0131 b\u00fcy\u00fcme stratejisi, k\u00fcresel rekabetin ve neoliberal d\u00fcsturun en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biridir. H\u00fck\u00fcmetler bu \u00e7er\u00e7evede stratejiler olu\u015fturmakta, Ar-Ge\u2019ye ay\u0131rd\u0131klar\u0131 pay\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r. Bununla birlikte bu iktisadi s\u00f6ylem, neoklasik iktisad\u0131n genel zaaf\u0131n\u0131 tekrarlayarak, bilim ve teknoloji \u00fcretimindeki (Ar-Ge) tekelle\u015fmeyi ve tekellerin kontrol\u00fcndeki piyasalar\u0131n yeni giri\u015flere kapal\u0131 oldu\u011funu dikkate almamaktad\u0131r. Tekellerin d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015firketlere kalan ise Ar-Ge\u2019nin uluslararas\u0131la\u015fmas\u0131 ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerinin yeniden \u00fcretimi temelinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir hareket alan\u0131 olmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla herkesin inovasyon pastas\u0131ndan \u00e7abas\u0131 oran\u0131nda pay alaca\u011f\u0131 ideal bir piyasa varsay\u0131m\u0131 kapitalist bir \u00fctopik s\u00f6ylem olarak \u015fekillenmektedir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu makalenin temel konusu Ar-Ge ve inovasyon merkezli ekonomik s\u00f6ylemin g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fi bilim ve teknoloji \u00fcretimindeki tekelle\u015fme, kapsam\u0131 ise bu tekelle\u015fmenin genel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu \u00e7er\u00e7evede \u201cAr-Ge ve \u0130novasyonun \u0130\u015flevi<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ilk b\u00f6l\u00fcmde kapitalist rekabet ve sermaye birikimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Ar-Ge ve inovasyonun \u00f6nemi ve zorunlulu\u011fu, \u201cAr-Ge\u2019nin Evrimi<\/em>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 ikinci b\u00f6l\u00fcmde Ar-Ge faaliyetlerinin mucidin laboratuvar\u0131ndan tekellerin ara\u015ft\u0131rma merkezlerine uzanan tarihsel s\u00fcreci k\u0131saca \u00f6zetlenecektir. \u201cD\u00fcnyada Ar-Ge \u00fcretimi<\/em>\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde belirli \u00fclke ve \u015firketlerin tekelci kontrol\u00fc istatistikler temelinde ortaya konulacak; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde bu tekelle\u015fmenin baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 izlenecektir. Be\u015finci b\u00f6l\u00fcmde Ar-Ge faaliyetlerinde hiyerar\u015fik bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc temelinde s\u00fcren uluslararas\u0131la\u015fmaya de\u011finilecek, \u201cSonu\u00e7<\/em>\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise Ar-Ge ve inovasyona dayal\u0131 ekonomik s\u00f6ylemin neoliberal politika ve emperyalist ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi i\u015fleviyle y\u00fckl\u00fc oldu\u011fu savunulacakt\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

1. AR-GE VE \u0130NOVASYONUN \u0130\u015eLEV\u0130<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

OECD\u2019nin Frascati K\u0131lavuzu<\/em>‘na g\u00f6re Ar-Ge; \u201cinsan, k\u00fclt\u00fcr ve toplumun bilgisinden olu\u015fan bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu da\u011farc\u0131\u011f\u0131n yeni uygulamalar tasarlamak \u00fczere kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in sistematik bir temelde y\u00fcr\u00fct\u00fclen yarat\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/em>\u201dd\u0131r.[4]<\/a> Ba\u015fka bir tan\u0131mda ise Ar-Ge makro a\u00e7\u0131dan yeni do\u011fa ilkelerinin bulunmas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p yeni \u00fcr\u00fcn ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 yap\u0131m\u0131 ve denenmesine kadar bir dizi uygulamay\u0131 ifade etmektedir.[5]<\/a> Mikro a\u00e7\u0131dan ise t\u00fcm i\u015fletme i\u015flevlerinin ekonomik y\u00f6nden bilimsel y\u00f6ntemlerle incelenip analiz edilmesi, yorumlanmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi ile ilgili uygulamalar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7erir.[6]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u0130\u015fletmeler taraf\u0131ndan yap\u0131lan Ar-Ge faaliyetlerinin hedefi, ekonomik b\u00fcy\u00fcme amac\u0131yla teknolojik yenilik yani inovasyondur.[7]<\/a> Kar maksimizasyonu ve kar\u0131n s\u00fcreklili\u011fi amac\u0131 ile hareket eden \u015firketler milyarlarca dolarl\u0131k Ar-Ge yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, \u201cbilim-teknoloji geli\u015fsin, insanl\u0131\u011fa bizim de bir katk\u0131m\u0131z olsun<\/em>\u201d diye de\u011fil, do\u011frudan ticari bir fayda \u00fcretmek \u00fczere yapmaktad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

OECD ve Eurostat, Oslo K\u0131lavuzu<\/em>\u2019nda \u00fc\u00e7 t\u00fcr inovasyon tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r: \u00dcr\u00fcn yenilikleri, s\u00fcre\u00e7 yenilikleri, organizasyonal ve pazarlama yenilikleri.[8]<\/a> Kapitalist rekabet a\u00e7\u0131s\u0131ndan hepsi \u00f6nemli olmakla birlikte, di\u011ferlerine bask\u0131n olan iki yenilik t\u00fcr\u00fc \u00fcr\u00fcnde yenilik ve \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde yeniliktir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Rekabet ve maksimum kar aray\u0131\u015f\u0131 temelinde i\u015fleyen kapitalizm kendi i\u00e7sel i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131 <\/a>gere\u011fi \u00fcretimi art\u0131rmak, eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmek ve b\u00f6ylece \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7mak zorundad\u0131r.[9]<\/a> Bireysel kapitalistlerin \u00fcretti\u011fi ayn\u0131 \u00f6zelliklere sahip \u00fcr\u00fcnlerde en temel unsur fiyat rekabetidir.[10]<\/a> Tam da bu nedenle uluslararas\u0131 tekeller \u00fcretimlerini (ya da bir k\u0131sm\u0131n\u0131) \u00fcretim maliyetlerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu \u00fclkelere kayd\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak, sermaye i\u00e7i rekabet tek boyutlu de\u011fildir. Fiyat rekabeti nedeniyle karlar \u00fczerindeki bask\u0131 artt\u0131k\u00e7a sermaye yeni \u00fcr\u00fcnler geli\u015ftirmek, b\u00f6ylece yeni pazarlar yaratmak ve mevcut pazarlar\u0131 derinle\u015ftirmek zorunda kalmaktad\u0131r.[11]<\/a> Bunun i\u00e7in Ar-Ge harcamalar\u0131 ve teknolojik yeniliklerin derinlikli bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 uluslararas\u0131 rekabetin zorunlu ve kritik bile\u015fenlerinden birisidir. Fiyat rekabetinin yan\u0131 s\u0131ra teknolojik yenilik (inovasyon) rekabeti 1970\u2019lerden sonra, en az\u0131ndan belli ba\u015fl\u0131 sekt\u00f6rlerde ba\u015fat bir unsur haline gelmi\u015f, Ar-Ge faaliyetleri temel bir \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ar-Ge ve inovasyon merkezli bu iktisadi politika b\u00fcy\u00fck sermaye gruplar\u0131, uluslararas\u0131 tekeller, OECD, D\u00fcnya Ekonomik Forumu, D\u00fcnya Bankas\u0131 gibi uluslararas\u0131 organizasyonlar ve ticari dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketleri taraf\u0131ndan savunulmaktad\u0131r.[12]<\/a> \u00dclkeler Ar-Ge yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131rmak \u00fczere bilim ve teknoloji stratejileri olu\u015fturmakta, bu kapsamda \u015firketlere vergi indirimi, sigorta primi deste\u011fi, vergi muafiyeti ve g\u00fcmr\u00fck muafiyeti gibi destekler sa\u011flanmaktad\u0131r. Genel olarak bilim, teknoloji ve inovasyon politikalar\u0131n\u0131n belirlenmesi ve uygulanmas\u0131 konusunda \u00fclkeler aras\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir yar\u0131\u015f ve benze\u015fme s\u00f6z konusudur.[13]<\/a> ABD\u2019nin, Brezilya\u2019n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin ya da Malezya\u2019n\u0131n bilgi, teknoloji ve yenilik politikalar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda aralar\u0131nda b\u00fcy\u00fck benzerlikler oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl<\/a>ebilir.[14]<\/a> Ar-Ge\u2019ye verilen desteklerin yan\u0131nda \u00fclkeler \u201cUlusal \u0130novasyon Sistemleri<\/em>\u201dni geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u015eirketlerin teknolojik yenilikler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fc\u00e7 bi\u00e7imde a\u015f\u0131r\u0131-kar elde etmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Birincisi; \u00fcretim s\u00fcrecindeki teknolojik geli\u015fmelerle metalar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131n zamanla d\u00fc\u015fmesi ve b\u00f6ylece i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6reli\/nispi mutlak de\u011ferin artmas\u0131d\u0131r.[15]<\/a> Bu daha genel ve uzun s\u00fcreli bir sonu\u00e7 oldu\u011fundan y\u0131l sonu kar\u0131n\u0131 heyecanla bekleyen bireysel kapitalistin stratejisinde yer bulmaz.[16]<\/a> Bu, bireysel kapitalistlerin rekabet i\u00e7erisindeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n kendilerini a\u015fan ve sermayenin organik bile\u015fiminin giderek y\u00fckselmesiyle kapitalist krizlere yol a\u00e7an sonu\u00e7lar\u0131ndan birisidir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u0130kincisi; \u00fcretim s\u00fcrecindeki teknik bir de\u011fi\u015fim, birim i\u015f\u00e7i ba\u015f\u0131na \u00fcretilen mal ya da hizmet miktar\u0131n\u0131 yani verimlili\u011fi y\u00fckseltir. E\u011fer \u00fcretim s\u00fcrecindeki bu yenilik t\u00fcm sekt\u00f6rde hen\u00fcz yay\u0131lmam\u0131\u015f ve bireysel kapitalistin bir ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 durumundaysa, bu d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcretim maliyeti onun normalin \u00fczerinde bir kar elde etmesini sa\u011flar.[17]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise yeni bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn icat edilmesi ya da geli\u015ftirilmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan yeni piyasada, \u00f6nc\u00fc olman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 tekelci avantaj\u0131 kullanan bireysel kapitalistin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 kard\u0131r.[18]<\/a> \u00d6rne\u011fin d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ak\u0131ll\u0131 cep telefonu tekellerden birisi olan Apple, Iphone marka telefonlar\u0131n\u0131n hem teknolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hem de imaj\u0131 sayesinde b\u00fcy\u00fck bir tekel kar\u0131 elde edebiliyor. Keza, yine Apple\u2019\u0131n dijital m\u00fczik \u00e7alar\u0131 Ipod, piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fckten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra wolkman\u2019leri piyasadan sildi[19]<\/a> ve \u00f6zellikle ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00fcy\u00fck bir tekel kar\u0131 elde etti. Bir\u00e7ok yeni teknolojik \u00fcr\u00fcn\u00fcn birinci ya da ikinci ku\u015fak \u00fcreticisi a\u015f\u0131r\u0131 kar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ar-Ge ve teknolojik yenili\u011fin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz kapitalist rekabeti ve sermaye birikimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli rol\u00fcne ra\u011fmen, inovasyon temelli iktisadi strateji\/s\u00f6ylemin varsay\u0131mlar\u0131 ekonomik ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin en temel olgular\u0131 ile \u00e7eli\u015fki halindedir. Bu makalede ele al\u0131nan konu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 temel varsay\u0131mdan bahsedilebilir:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u0130lki piyasada yer alan \u201cakt\u00f6r<\/em>\u201dlere ili\u015fkindir. Buna g\u00f6re isteyen her \u201cgiri\u015fimci<\/em>\u201d \u00f6zg\u00fcr bir bi\u00e7imde Ar-Ge\u2019ye yat\u0131r\u0131m yapar, inovasyona dayal\u0131 katma de\u011fer \u00fcretir ve \u015firketini b\u00fcy\u00fctebilir. Neo-klasik iktisatta ana ekonomik akt\u00f6r, tam bilgi ortam\u0131nda rasyonel davran\u0131\u015f sergileyen tek tip temsili firma<\/em>d\u0131r.[20]<\/a> Oysa Ar-Ge faaliyetleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00fcksek d\u00fczeyde maliyetli altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu nitelikteki yat\u0131r\u0131m\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tam da bu e\u015fitsiz \u201colanaklar<\/em>\u201d (yani sermaye birikim d\u00fczeyi) nedeniyle, Ar-Ge harcamalar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 tek tip firmalar<\/em> de\u011fil b\u00fcy\u00fck tekeller taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmelere d\u00fc\u015fen inovasyon misyonu ise Ar-Ge alan\u0131ndaki mevcut e\u015fitsiz i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc nedeniyle olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr i\u015fletmeler, hen\u00fcz ba\u015flang\u0131\u00e7 halindeki bulu\u015flar\u0131n\/inovasyonlar\u0131n \u201cs\u0131nama tahtas\u0131<\/em>\u201d olarak, bunlar\u0131n tekellere devredilmesinde belirli bir i\u015fleve sahip olurlar.[21]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u0130kincisi, inovasyona dayal\u0131 bir strateji izlendi\u011finde ve inovatif bir ekosistem yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6r ve \u00fcr\u00fcn piyasalar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olunabilece\u011fi tezidir.[22]<\/a> Bu yakla\u015f\u0131m \u00fcr\u00fcn piyasalar\u0131n\u0131n serbest rekabet\u00e7i oldu\u011funu varsaymaktad\u0131r. \u00dclkelerdeki \u00fcr\u00fcn piyasalar\u0131 uluslararas\u0131 \u015firketlere ve rekabete a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve tekellerin etkinli\u011fi\/kontrol\u00fc alt\u0131ndad\u0131r. Piyasalara b\u00fcy\u00fck bir sermaye g\u00fcc\u00fcne sahip olmadan girmenin ve rekabet etmenin ko\u015fullar\u0131 alabildi\u011fine s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin otomobil \u00fcretmek isteyen bir kapitalist, \u00e7e\u015fitli yenilikler yapm\u0131\u015f olsa bile, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnya otomobil pazar\u0131n\u0131n tekelci yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda buraya e\u015fit bir \u201cakt\u00f6r<\/em>\u201d olarak giremez. Piyasa tekeller taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kapal\u0131d\u0131r. Mevcut sert ve y\u0131k\u0131c\u0131 rekabet esasen yine bu tekeller aras\u0131nda s\u00fcrmektedir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, neoklasik iktisatta do\u011frusal yenilik modelleri her ara\u015ft\u0131rman\u0131n eninde sonunda inovasyona d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini varsayar.[23]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla neo-klasik iktisad\u0131n ana ama\u00e7lar\u0131ndan birisi Ar-Ge faaliyetlerini art\u0131racak politikalar tasarlamakt\u0131r. Ancak her ara\u015ft\u0131rma bir teknolojik yenilikle sonu\u00e7lanmak zorunda de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir risk i\u00e7erir ve her \u015firket bu riski alacak durumda de\u011fildir. Bu a\u00e7\u0131dan da tekeller avantajl\u0131 ve belirleyici konumdad\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi tek tip firma, rekabet\u00e7i piyasa ve ara\u015ft\u0131rma-inovasyon ili\u015fkisi d\u00fczeyinde kabul edilen \u00fc\u00e7 varsay\u0131mda da g\u00f6z ard\u0131 edilen temel olgu tekellerin egemenli\u011fidir. Ar-Ge\u2019de tekellerin egemenli\u011fi, kendi at\u00f6lyesinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131p icatlar yapan zanaat\u00e7\u0131 tipi teknoloji \u00fcretiminden dev ara\u015ft\u0131rma merkezlerine uzanan ve sermayenin ger\u00e7ek bir egemenlik kurdu\u011fu tarihsel bir s\u00fcrecin sonucudur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

2. AR-GE\u2019N\u0130N EVR\u0130M\u0130<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

18. ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda sanayi devriminin temelini olu\u015fturan teknik yeniliklerin t\u00fcm\u00fc, zanaatkar ya da m\u00fchendis olarak tan\u0131mlanabilecek ki\u015filerce ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.[24]<\/a> Bilimsel ya da teknolojik \u00fcr\u00fcn\u00fcn meta haline gelmesi laboratuvar\u0131nda fedak\u00e2rca \u00e7al\u0131\u015fan bilimcinin zanaatk\u00e2ra benzeyen \u00fcretiminde ger\u00e7ekle\u015fmekteydi. O, \u00e7o\u011funlukla bulu\u015funu sat\u0131yor, hatta patent al\u0131yordu. Burada bilimcinin \u00fcr\u00fcn\u00fc bir metad\u0131r, ancak zanaatk\u00e2ra benzeyen bilimcinin emek s\u00fcreci kendi \u00f6zerk alan\u0131nda kendi denetimi alt\u0131ndad\u0131r. Kapitalist, para sermayesi ile bilimciyi kendi hizmetinde meta \u00fcretmeye ancak d\u0131\u015fsal olarak ba\u011flayabilirdi. Bu bilimcinin eme\u011finin sermaye taraf\u0131ndan bi\u00e7imsel olarak tahakk\u00fcm alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Sermayenin bilim ile ili\u015fkisi bu evrede emek s\u00fcreci ve mekanizmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015fsald\u0131r. Oysa bu devir 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda kapanm\u0131\u015ft\u0131r.[25]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

19. y\u00fczy\u0131lda amat\u00f6rce bir anlay\u0131\u015fla, da\u011f\u0131n\u0131k ve belirsiz zamanlarda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen Ar-Ge faaliyetleri bug\u00fcn geni\u015f bir \u00f6l\u00e7e\u011fe, bilimsel i\u00e7eri\u011fe ve mesleki uzmanla\u015fma boyutlar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.[26]<\/a> \u015eirketlerin ayr\u0131 birimler olarak ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131 kurmaya ba\u015flamas\u0131 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00f6zellikle Alman sanayinde g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, 1870\u2019lerle birlikte fizik ve kimya biliminde ya\u015fanan geli\u015fmelere dayanm\u0131\u015ft\u0131r. Hoechst, Bayer ve BASF gibi firmalar bu alanda \u00f6nc\u00fc olmu\u015f, organik kimyadaki geli\u015fme ve bulu\u015flar\u0131 ticari alana aktarabilmek i\u00e7in end\u00fcstriyel Ar-Ge\u2019ye yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r.[27]<\/a> Kapitalizmin 1870\u2019lerde girdi\u011fi b\u00fcy\u00fck krizin ard\u0131ndan ya\u015fanan ve 1890\u2019lara kadar s\u00fcren durgunluktan sonra, teknolojik yenilik ile ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirmeye y\u00f6nelen yat\u0131r\u0131mlar h\u0131zlanm\u0131\u015f, kurumsalla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Alman sermayesi bilimsel ve teknolojik \u00fcretimi \u00fcniversiteler, sanayi laboratuvarlar\u0131, profesyonel meslek \u00f6rg\u00fctleri, ticaret odalar\u0131, devlet destekli ara\u015ft\u0131rmalar kanal\u0131 ile geni\u015f bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctleme \u00e7abas\u0131na girmi\u015f ve bilimi modern sanayinin temeli olarak kurumsalla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Alman sanayi ve akademisinin etkinli\u011fi ABD\u2019yi de etkilemi\u015f, ABD \u00fcniversitelerinin \u00e7o\u011funun devlet fonlar\u0131yla desteklenmesi bu s\u00fcre\u00e7te geli\u015fmi\u015ftir. General Electric, Westing House, AT&T ve Dupont gibi b\u00fcy\u00fck Amerikal\u0131 \u015firketler bilimi bir yandan te\u015fvik ederken bir yandan da d\u00fczenlemeye giri\u015fmi\u015flerdir.[28]<\/sup><\/a> Buna paralel bi\u00e7imde devlet kurumlar\u0131 ve \u00fcniversitelerde end\u00fcstriyel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 destekleyen d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

B\u00f6ylece teknolojik ilerlemeler sermayenin do\u011frudan bir faaliyeti, kurumsal \u00fcretiminin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131lda, \u00f6zellikle en \u00f6nemli teknolojik ilerlemelerin yer ald\u0131\u011f\u0131 kimya, ula\u015f\u0131m ve telekom\u00fcnikasyon gibi sekt\u00f6rlerde ilerlemeler uzmanla\u015fm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme laboratuvarlar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen sistematik \u00e7abalar sonucunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca bilimsel faaliyet olarak, k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeden y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rma ve teknolojik geli\u015fme eski \u00f6nemini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015ftir.[29]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

John D. Bernal, 1938 y\u0131l\u0131nda ilk bask\u0131s\u0131n\u0131 yapan \u201cBilimin Toplumsal \u0130\u015flevi<\/em>\u201d kitab\u0131nda, hen\u00fcz o y\u0131llarda bilimde ya\u015fanan tekelle\u015fmeyi \u015f\u00f6yle betimlemi\u015ftir:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201cNe var ki, bug\u00fcn bilimin belli ba\u015fl\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131 denetimi alt\u0131nda tutan rekabet\u00e7i de\u011fil tekelci sermayedir. \u0130ster tek bir firman\u0131n egemenli\u011fi bi\u00e7iminde olsun, ister aralar\u0131nda anla\u015farak fiyatlar\u0131 belirleyen ve i\u015flemleri payla\u015fan \u00e7ok say\u0131da firman\u0131n egemenli\u011fi bi\u00e7iminde, tekel ko\u015fullar\u0131nda ara\u015ft\u0131rma i\u015fine daha b\u00fcy\u00fck miktarda para harcama olana\u011f\u0131 vard\u0131r. Ger\u00e7ekten de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Britanya\u2019s\u0131nda h\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen s\u0131nai ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n 4\/5\u2019\u00fc say\u0131lar\u0131 10\u2019\u00fc ge\u00e7meyen b\u00fcy\u00fck firmalar taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmektedir. Almanya\u2019da bu durum daha da geli\u015fmi\u015ftir ve I. G. Farben Industrie gibi b\u00fcy\u00fck sanayi kombinelerinin ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131, h\u00fck\u00fcmet ya da \u00fcniversite kurumlar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakan \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rma merkezleri haline gelmi\u015ftir.<\/em>\u201d[30]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda sava\u015f teknolojileri i\u00e7in dev ara\u015ft\u0131rma merkezleri kurulmu\u015ftur. Bu tip merkezler sonraki d\u00f6nemin de temel unsurlar\u0131ndan birisi olmu\u015ftur. Tekeller sermaye birikimleri oran\u0131nda di\u011ferleriyle rekabette \u00fcst\u00fcn konuma ge\u00e7mek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme i\u015flevini kendi \u015firketleri b\u00fcnyesine alm\u0131\u015flar ya da sadece bu i\u015flevi yerine getiren \u015firketler kurmu\u015flard\u0131r. Merkezi ve alt d\u00fczeydeki laboratuvarlar\u0131n etkinli\u011fi, bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u015firketler ve devlet taraf\u0131ndan desteklenmesi giderek artm\u0131\u015ft\u0131r. Laboratuvarlar aras\u0131nda i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne gidilmi\u015f; b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin merkezi ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131 temel ara\u015ft\u0131rmalar ile u\u011fra\u015f\u0131rken, alt d\u00fczey ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131na ise, bu temel ara\u015ft\u0131rmalar do\u011frultusunda \u00e7\u0131kan yeni teknolojilerden \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirme, yerle\u015fmi\u015f \u00fcr\u00fcn ve s\u00fcre\u00e7lerin geli\u015ftirilmesi g\u00f6revi kalm\u0131\u015ft\u0131r.[31]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Bu, bilimsel \u00fcretimin 19. y\u00fczy\u0131ldaki gibi kapitalist kar mekanizmalar\u0131na bi\u00e7imsel olarak ba\u011flanmas\u0131ndan farkl\u0131 bir evreyi ifade etmektedir. Bilim ve teknoloji \u00fcretimi sermaye birikiminin do\u011frudan bir uzant\u0131s\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bilim insan\u0131n\u0131n \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z<\/em>\u201d ve \u201czanaatkar<\/em>\u201d formundaki \u00fcretimi yerini bilim emek\u00e7isinin do\u011frudan sermayenin \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 oldu\u011fu bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve tahakk\u00fcm ili\u015fkisine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bilim ve teknolojinin \u00fcretim alan\u0131, \u015firketlerin Ar-Ge b\u00f6l\u00fcmleri, do\u011frudan Ar-Ge\u2019de uzmanla\u015fm\u0131\u015f \u015firketler ya da \u015firketlerin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda projelerini \u015fekillendiren \u00fcniversite ve kamu kurumlar\u0131 olmu\u015ftur. B\u00f6ylece sermayenin bilim \u00fczerindeki bi\u00e7imsel tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fcn yerini ger\u00e7ek tahakk\u00fcm\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r.[32]<\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

3. D\u00dcNYADA AR-GE \u00dcRET\u0130M\u0130<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Sekt\u00f6rel Ar-Ge harcamalar\u0131 d\u00f6rt ana kategoriye ayr\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n