{"id":579,"date":"2018-05-09T10:32:48","date_gmt":"2018-05-09T07:32:48","guid":{"rendered":"http:\/\/teoriveeylem.net\/?p=579"},"modified":"2022-12-07T19:31:27","modified_gmt":"2022-12-07T16:31:27","slug":"marx-ve-komun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/teoriveeylem.net\/tr\/2018\/05\/09\/marx-ve-komun\/","title":{"rendered":"Marx ve kom\u00fcn"},"content":{"rendered":"

Erc\u00fcment Akdeniz<\/strong><\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn lanetlenmi\u015fleri, aya\u011fa kalk\u0131n!<\/em><\/p>\n

A\u00e7l\u0131\u011fa mahkum edilenler, aya\u011fa kalk\u0131n!<\/em><\/p>\n

Ak\u0131l, kraterinin i\u00e7inde g\u00fcmb\u00fcrd\u00fcyor,<\/em><\/p>\n

Son p\u00fcsk\u00fcrmesidir bu.<\/em><\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fe s\u00fcnger \u00e7ekelim<\/em><\/p>\n

K\u00f6lele\u015ftirilmi\u015f kitle, aya\u011fa kalk, aya\u011fa kalk!<\/em><\/p>\n

D\u00fcnya, temelinden de\u011fi\u015fecek<\/em><\/p>\n

Hi\u00e7bir \u015fey olmayan bizler, her \u015fey olal\u0131m!<\/em><\/p>\n

Son kavgad\u0131r bu<\/em><\/p>\n

Bir araya gelelim, ve yar\u0131n<\/em><\/p>\n

Enternasyonal<\/em><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn insanl\u0131k olacak.<\/em><\/p>\n

Enternasyonal mar\u015f\u0131n\u0131n orijinal hali, Frans\u0131zca’s\u0131 i\u015fte bu dizelerle ba\u015fl\u0131yordu. S\u00f6zler Eugene Pottier’e aitti ve sonradan uluslararas\u0131 proletaryan\u0131n mar\u015f\u0131 haline gelen Enternasyonal, 1830 ve 1848 devrimlerinin ve nihayet 4 Eyl\u00fcl 1870 ayaklanmas\u0131n\u0131n ate\u015finden do\u011fmu\u015ftu. Ama Enternasyonal’i \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirecek ve h\u0131zla yerk\u00fcre \u00fczerine yayacak devrim 1871 Paris Kom\u00fcn\u00fc’ne nasip olmu\u015ftu. Ne var ki 72 g\u00fcn s\u00fcren proletarya iktidar\u0131 yenilmi\u015f ve Thiers ordular\u0131yla kol kola giren burjuvazi, tarihin en kanl\u0131 k\u0131y\u0131mlar\u0131ndan birine imza atm\u0131\u015ft\u0131. \u0130nfaz mangalar\u0131 binlerce kom\u00fcnar\u0131 duvar diplerinde kur\u015funa dizmi\u015fti.<\/p>\n

1917 Ekim Devrimi, i\u015f\u00e7i kan\u0131na boyanm\u0131\u015f k\u0131z\u0131l bayra\u011f\u0131 yerden kald\u0131r\u0131p K\u0131\u015fl\u0131k Saray\u0131n\u0131n bur\u00e7lar\u0131na ast\u0131\u011f\u0131 vakit; o art\u0131k hem Sovyet Rusya’n\u0131n mar\u015f\u0131yd\u0131 hem de zaferin.<\/p>\n

Bu y\u00fczden \u201cBayra\u011f\u0131 k\u0131z\u0131l bayrakt\u0131, d\u00fcnya cumhuriyetinin bayra\u011f\u0131<\/em>” diyordu Lenin, Kom\u00fcn i\u00e7in. Ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle tamaml\u0131yordu: “Paris\u2019te saklanan kom\u00fcnc\u00fc Eugene Pottier taraf\u0131ndan 1871 Temmuzunda yaz\u0131lan \u015fark\u0131 \u2018Enternasyonal\u2019 Kom\u00fcnden do\u011fdu\u201d<\/em>[1]<\/strong><\/a><\/p>\n

DEVR\u0130MLER \u00dcLKES\u0130 FRANSA <\/strong><\/p>\n

Asl\u0131nda 1871\u2019e gelmeden \u00f6nce de Fransa bir devrimler ve ayaklanmalar \u00fclkesiydi. 1789 burjuva devrimi, domino ta\u015f\u0131 etkisi yaparak b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde ulusal demokratik hareketleri y\u00fckseltmi\u015f, \u00e7a\u011fa damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015ftu. Ama 1789 Frans\u0131z Devrimi, feodalizmi y\u0131kmakla ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmekle birlikte i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n taleplerini kulak arkas\u0131 etmi\u015fti.\u00a0Bilakis egemenli\u011fi ele ge\u00e7iren burjuvazi, amans\u0131z bir emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne giri\u015fmi\u015fti.<\/p>\n

\u00d6te yandan, Fransa\u2019da yeni kurulan burjuva parlamenter sistem ile yeniden monar\u015fiye d\u00f6nme aray\u0131\u015flar\u0131 (darbeler, komplolar vs.) birbirleriyle \u00e7arp\u0131\u015fmaktan hi\u00e7 vazge\u00e7medi. Ne ki 1830 ve 1848 ayaklanmalar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir s\u0131n\u0131f olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmeye ba\u015flayan proletarya hem burjuva \u201cyeni d\u00fczen\u201din, hem de eskiyi arzulayan monar\u015fizmin temellerini sarsm\u0131\u015ft\u0131 bir kez. Dolay\u0131s\u0131yla bir devrimler \u00fclkesi olarak Fransa, Karl Marx ve Friedrich Engels’e ait devrimci fikirlerin -Marksizm’in- kendi do\u011frulu\u011funu test etmesi i\u00e7in de muazzam bir sahayd\u0131.<\/p>\n

Tarihin, \u00f6n\u00fc al\u0131namaz \u015fekilde proleter devrimlere gidece\u011fini, Paris Kom\u00fcn\u00fc\u2019nden y\u0131llar \u00f6nce Karl Marx, 1848 Devrimini irdeleyen kitab\u0131nda anlatm\u0131\u015ft\u0131. Her sayfas\u0131 dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f derslerle dolu kitab\u0131n \u00d6ns\u00f6z\u2019\u00fcnde Engels bunu \u015fu c\u00fcmlelerle anlat\u0131yordu:<\/p>\n

\u201c\u2026Tam on alt\u0131 y\u00fczy\u0131l \u00f6nce Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda da devrimci bir parti ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavuruyordu. Bu parti dinin ve devletin b\u00fct\u00fcn temellerini oyuyordu. \u0130mparatorun iradesinin en y\u00fcce yasa oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a reddediyordu; vatans\u0131z ve enternasyonaldi.<\/em>\u201d[2]<\/em><\/a><\/p>\n

Engels\u2019in ifade etti\u011fi bu \u201cparti<\/em>\u201d H\u0131ristiyanl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi! Ger\u00e7ekten de \u0130sa\u2019dan sonra 303 y\u0131l\u0131nda \u0130znik\u2019te ayaklanan H\u0131ristiyanlar imparatorun oturdu\u011fu saray\u0131 ate\u015fe vermi\u015flerdi. Bunun \u00fczerine imparator b\u00fcy\u00fck bir k\u0131y\u0131m yaparak \u00f6\u00e7 alm\u0131\u015ft\u0131. Ama \u00e7ok ge\u00e7meden, imparatorluk ordusunun \u00e7o\u011funlu\u011fu H\u0131ristiyanlardan olu\u015fuyor olacakt\u0131! Engels\u2019in -yolda\u015f\u0131 Marx’a at\u0131f yaparak- sundu\u011fu bu al\u0131nt\u0131da, gelecek ku\u015faklara g\u00f6sterdi\u011fi ger\u00e7ek \u015fuydu: Burjuvazi ne kadar vah\u015fice sald\u0131r\u0131rsa sald\u0131rs\u0131n, proleter devrimlerin ve kom\u00fcnizmin \u00f6n\u00fc al\u0131namayacak ve bu yeni toplum d\u00fczeni er ya da ge\u00e7 t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 saracakt\u0131.<\/p>\n

KOM\u00dcN, MARX’I DO\u011eRULUYOR<\/strong><\/p>\n

1871 bahar\u0131yd\u0131. 18 Mart Devrimi\u2019nin \u00fczerinden neredeyse bir ay ge\u00e7mi\u015fti ve ku\u015fatma alt\u0131ndaki Kom\u00fcn h\u00e2l\u00e2 dimdik ayaktayd\u0131. Ve i\u015fte, Marx’\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri Avrupa’n\u0131n kalbinde do\u011frulan\u0131yordu.<\/p>\n

Enternasyonal\u2019in g\u00f6z\u00fc kula\u011f\u0131 Paris\u2019in \u00fczerindeydi. Geli\u015fmeleri Londra\u2019da, s\u00fcrg\u00fcnde takip eden Karl Marx, d\u00f6rt bir yana mektup ve makaleler yeti\u015ftiriyordu. Mektuplardan bir k\u0131sm\u0131 do\u011frudan Paris\u2019e, devrimin merkezine giderken; di\u011ferleri \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerdeki Enternasyonal \u00fcyelerine ula\u015f\u0131yordu. 12 Nisan 1871 tarihli mektup Almanya\u2019n\u0131n Hannover kentine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Ludwig Kugelmann \u015fu sat\u0131rlar\u0131 okuyacakt\u0131:<\/p>\n

\u201cNe b\u00fcy\u00fck bir esneklik, ne b\u00fcy\u00fck bir tarihsel giri\u015fkenlik, ne b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zveri yetene\u011fi ile bezeli \u015fu Parisliler! D\u00fc\u015fmandan da \u00e7ok i\u00e7 ihanet taraf\u0131ndan 6 ay boyunca a\u00e7 b\u0131rak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131ma u\u011frat\u0131ld\u0131ktan sonra, sanki Fransa ile Almanya aras\u0131nda hi\u00e7bir sava\u015f olmam\u0131\u015f, sanki yabanc\u0131 hi\u00e7bir zaman Paris kap\u0131lar\u0131na dayanmam\u0131\u015f gibi, Prusya s\u00fcng\u00fcleri alt\u0131nda ba\u015fkald\u0131r\u0131yorlar!\u201d[3]<\/a><\/p>\n

Marx, ba\u015f\u0131ndan itibaren Kom\u00fcn’\u00fcn \u00f6nemi, Kom\u00fcn’\u00fcn \u00f6nceki devrimlerle i\u00e7sel ba\u011f\u0131 ve ama \u00f6nceki devrimleri de a\u015fan proleter\/sosyalist \u00f6zelli\u011fi \u00fczerine \u00e7ok say\u0131da makale kaleme ald\u0131. Hen\u00fcz 30 May\u0131s 1871’de (Son Kom\u00fcnarlar Belleville tepesinde esir d\u00fc\u015ft\u00fckten sadece iki g\u00fcn sonra) Enternasyonal Genel Konseyi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fu keskin saptamay\u0131 yapt\u0131:<\/p>\n

“Fransa\u2019da 1789\u2019dan sonraki iktisadi ve siyasal geli\u015fme sonucu, 50 y\u0131ldan beri Paris\u2019te hi\u00e7bir devrim, proleter bir niteli\u011fe b\u00fcr\u00fcnmeden patlak vermedi. \u00d6yle ki zaferden sonra, onu kan\u0131 pahas\u0131na sat\u0131n alan proletarya, kendi \u00f6z istemleriyle sahneye giriyordu. Bu istemler, Paris i\u015f\u00e7ileri taraf\u0131ndan eri\u015filmi\u015f bulunan olgunluk derecesine g\u00f6re, az \u00e7ok bulan\u0131k, hatta kar\u0131\u015f\u0131k bir nitelik ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Ama k\u0131sacas\u0131, hepsi de kapitalistler ve i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. Bu i\u015fin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 ise, do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse bilinmiyordu. Ancak ne kadar belirsiz bir bi\u00e7imde ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olursa olsun iste\u011fin kendisi, tek ba\u015f\u0131na kurulu toplumsal d\u00fczen bak\u0131m\u0131ndan bir tehlike i\u00e7eriyordu. Bu iste\u011fi ileri s\u00fcren i\u015f\u00e7iler, hen\u00fcz silahl\u0131 idiler. \u00d6yleyse iktidarda olan burjuvalar\u0131n ilk g\u00f6revi, i\u015f\u00e7ilerin silahs\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, i\u015f\u00e7ilerin kan\u0131 pahas\u0131na kazan\u0131lm\u0131\u015f her devrimden sonra, i\u015f\u00e7ilerin yenilgisi ile sonu\u00e7lanan yeni bir sava\u015f\u0131m patlak veriyordu. <\/em><\/p>\n

\u201cBu ilk kez 1848\u2019de b\u00f6yle oldu. Parlamenter muhalefetin liberal burjuvalar\u0131, kendi partilerinin egemenli\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alacak se\u00e7im reformunun yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istedikleri \u015f\u00f6lenler d\u00fczenliyorlard\u0131. H\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131mlar\u0131nda halka giderek daha \u00e7ok dayanmak zorunda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in gitgide burjuvazi ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazinin radikal ve cumhuriyet\u00e7i katmanlar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131malar\u0131 gerekiyordu. Ama bu katmanlar\u0131n arkas\u0131nda da devrimci i\u015f\u00e7iler vard\u0131 ve bu i\u015f\u00e7iler 1830\u2019dan ba\u015flayarak burjuvalar\u0131n ve hatta cumhuriyet\u00e7ilerin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanm\u0131\u015f bulunuyorlard\u0131. H\u00fck\u00fcmet ve muhalefet aras\u0131ndaki bunal\u0131m patlak verince i\u015f\u00e7iler sokak sava\u015flar\u0131na giri\u015ftiler. Ne Louis Philippe kald\u0131 ne de se\u00e7im reformu; Louis Philippe\u2019in yerine zaferi kazanan i\u015f\u00e7ilerin adland\u0131rd\u0131klar\u0131 gibi \u201ctoplumsal\u201d cumhuriyet kuruldu. Toplumsal cumhuriyetten ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finiyse kimse, hatta i\u015f\u00e7iler bile pek bilmiyordu. Ama \u015fimdi i\u015f\u00e7ilerin silahlar\u0131 vard\u0131 ve devlet i\u00e7inde bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturuyorlard\u0131. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc cumhuriyet\u00e7i burjuvalar, iktidara ge\u00e7ince ayaklar\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki topra\u011f\u0131n daha sa\u011flam bir duruma geldi\u011fini sezer sezmez, ilk ama\u00e7lar\u0131 i\u015f\u00e7ileri silahs\u0131zland\u0131rmak oldu. Bu i\u015f \u015f\u00f6yle yap\u0131ld\u0131: Verilen s\u00f6zler \u00e7i\u011fnendi, proletarya a\u00e7\u0131k\u00e7a a\u015fa\u011f\u0131land\u0131, i\u015fsizler uzak bir ile s\u00fcr\u00fclmeye giri\u015fildi ve b\u00f6ylece i\u015f\u00e7iler Haziran 1848 ayaklanmas\u0131na zorland\u0131. H\u00fck\u00fcmet say\u0131ca \u00fcst\u00fcn g\u00fc\u00e7ler toplamaya dikkat etmi\u015fti. Be\u015f g\u00fcnl\u00fck kahramanca bir sava\u015ftan sonra, i\u015f\u00e7iler ezildi. Bunun \u00fczerine savunmas\u0131z tutsaklar aras\u0131nda, Roma Cumhuriyetinin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlayan i\u00e7 sava\u015flardan bu yana e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmeyen bir insan k\u0131y\u0131m\u0131na giri\u015fildi. Proletarya kendi \u00f6z \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in ve kendi \u00f6z istemleriyle ayr\u0131 bir s\u0131n\u0131f olarak burjuvazinin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kma c\u00fcretinde bulunur bulunmaz burjuvazi, \u00f6\u00e7 almada hangi \u00e7\u0131lg\u0131nca y\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011fa kadar y\u00fckselebilece\u011fini ilk kez g\u00f6steriyordu. Gene de 1871 burjuvazinin kudurganl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda 1848, hen\u00fcz bir \u00e7ocuk oyunundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi…<\/em>“[4]<\/a><\/p>\n

SAVA\u015eA KAR\u015eI ENTERNASYONAL\u0130ZM<\/strong><\/p>\n

1871 Paris ayaklanmas\u0131na ruhunu veren \u015fey, ta 1848\u2019de Kom\u00fcnistler Birli\u011fi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan Kom\u00fcnist Manifesto ilkelerinde sakl\u0131yd\u0131: Yeni s\u00f6m\u00fcr\u00fc alanlar\u0131 ve payla\u015f\u0131m sava\u015flar\u0131na g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7an kapitalizm \u201culusal\u201d \u00f6rt\u00fc arkas\u0131na saklan\u0131yor ve emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 birbirine bo\u011fazlat\u0131yordu. Oysa Manifesto <\/em>bunun kar\u015f\u0131s\u0131na s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131n\u0131 koyuyor ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan enternasyonal bir m\u00fccadele \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131yordu. Enternasyonal (Uluslararas\u0131 Emek\u00e7iler Derne\u011fi), \u201culusal\u201d \u00f6rt\u00fc arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak devreye konan b\u00fct\u00fcn haks\u0131z sava\u015flara kar\u015f\u0131yd\u0131.<\/p>\n

1848 Devrimi\u2019nin kanla bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 1851 Bonapartist darbesi izledi. Bonaparte, Fransa\u2019y\u0131 i\u00e7eride bask\u0131 ve yasaklarla y\u00f6netmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, -gerici rejimini ayakta tutmak ad\u0131na- d\u0131\u015far\u0131da hep bir sava\u015fa gereksindi. Prusya (Eski Alman imparatorlu\u011fu) ile ya\u015fanan muharebeler ise Bonaparte rejiminin istikrar\u0131 i\u00e7in bulunmaz f\u0131rsatlard\u0131.<\/p>\n

Emek\u00e7ileri birbirine bo\u011fazlatan sava\u015f giri\u015fimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda Marx ve arkada\u015flar\u0131 proletaryaya \u015fu \u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 yapacaklard\u0131:\u00a0\u201cSava\u015f adil midir? Sava\u015f ulusal m\u0131d\u0131r? Hay\u0131r! Sava\u015f bir hanedan sava\u015f\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131k, demokrasi ve Fransa\u2019n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na, Enternasyonal\u2019in sava\u015fa kar\u015f\u0131 protestosuna tamamen ve var g\u00fcc\u00fcm\u00fczle kat\u0131l\u0131yoruz.<\/em>\u201d[5]<\/a><\/p>\n

1860\u2019l\u0131 y\u0131llarda da \u015fovenizm tehlikesine dikkat \u00e7eken Marx ve arkada\u015flar\u0131 y\u00fcksek sesle \u015fu soruyu soruyorlard\u0131: \u201cE\u011fer emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n kurtulu\u015fu, onlar\u0131n birlik ve karde\u015fle\u015fmesini gerektiriyorsa, canice niyetler izleyen bir d\u0131\u015f siyaset, birbirlerine kar\u015f\u0131 ulusal \u00f6nyarg\u0131lar dikti\u011fi ve korsanl\u0131k sava\u015flar\u0131nda halk\u0131n kan\u0131n\u0131 ve mal\u0131n\u0131 sa\u00e7\u0131p savurdu\u011fu s\u00fcrece, bu s\u0131n\u0131flar bu b\u00fcy\u00fck g\u00f6revin \u00fcstesinden nas\u0131l gelebilir?<\/em> Avrupa dengesi ve ulusal onur bahanesi ileri s\u00fcr\u00fclerek, siyasal niyetler d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 tehdit ediyor. Frans\u0131z, Alman, \u0130spanyol emek\u00e7ileri; seslerimiz sava\u015fa kar\u015f\u0131 bir k\u0131nama \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde birle\u015fsin!<\/em>\u201d[6]<\/a><\/p>\n

Kom\u00fcn’den hemen \u00f6nce, 4 Eyl\u00fcl 1870’te “Toplumsal” cumhuriyetin ilan edilmesinden sadece 5 g\u00fcn sonra ise Enternasyonal sava\u015f tehlikesine kar\u015f\u0131 yine benzer bir \u00e7a\u011fr\u0131 yap\u0131yordu: \u201cUluslararas\u0131 Emek\u00e7iler Derne\u011fi’nin b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerdeki seksiyonlar\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 eyleme \u00e7a\u011f\u0131rs\u0131n… E\u011fer i\u015f\u00e7iler g\u00f6revlerini unutur, e\u011fer hareketsiz kal\u0131rlarsa, bug\u00fcnk\u00fc korkun\u00e7 sava\u015f daha da korkun\u00e7 uluslararas\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n haz\u0131rlay\u0131c\u0131lar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmayacak ve her ulusta k\u0131l\u0131\u00e7, toprak ve sermaye seny\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, i\u015f\u00e7iler \u00fczerindeki yenilenmi\u015f bir zaferine yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/em>“[7]<\/a><\/p>\n

\u0130\u015fte Paris Kom\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn bu \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n, devrimci pratik i\u00e7inde, ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f en ger\u00e7ek\u00e7i haliydi. Proletarya devrimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc imparatorluk, kozmopolit doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n panay\u0131r\u0131 olmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki Frans\u0131z eyaletini Almanya\u2019ya katan Prusya ordusu kar\u015f\u0131s\u0131nda Frans\u0131z burjuvazisi direnmeyi de\u011fil teslimiyeti se\u00e7mi\u015fti. Bozgunculu\u011fun ve komplolar\u0131n pe\u015finden ko\u015fan burjuvazi i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehdit; Prusya ordusunun i\u015fgali de\u011fil, tersine i\u00e7eride silahlanm\u0131\u015f Paris proletaryas\u0131yd\u0131!<\/p>\n

Bonaparte\u2019\u0131n Prusya yenilgisine i\u00e7eride burjuvazinin al\u00e7ak\u00e7a ihaneti eklenmi\u015f; imzalanan teslimiyet anla\u015fmas\u0131yla, sava\u015fa ve i\u015fgale kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan halk\u0131n elindeki 400 topa el konulmas\u0131na karar verilmi\u015fti. Paris halk\u0131, bu teslimiyete, tam 500 barikat kurarak ve halk\u0131n vergileriyle al\u0131nan toplar\u0131 \u015fehrin en y\u00fcksek tepelerine \u00e7\u0131kararak kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015fti.<\/p>\n

18 Mart\u2019ta ba\u015flayan ayaklanma ve 28 Mart\u2019ta ilan edilen Kom\u00fcn, Bonaparte\u2019\u0131n gerici sava\u015f\u0131na ve Versailles H\u00fck\u00fcmetinin halk d\u00fc\u015fman\u0131 politikalar\u0131na a\u00e7\u0131k bir meydan okumayd\u0131. Kom\u00fcnarlar, sava\u015f\u0131n ve Bonaparte s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin sembol\u00fc Vendome S\u00fctunu\u2019nu yere y\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, barikatlarda elden ele \u015fu bildiriler dola\u015facakt\u0131:<\/p>\n

Yurtta\u015flar!<\/em><\/p>\n

Militarizme art\u0131k yeter!<\/em><\/p>\n

Alt\u0131n s\u0131rmal\u0131lar\u0131n y\u00f6netimine her d\u00fczeyde son!<\/em><\/p>\n

Halka, \u00e7\u0131plak elli sava\u015f\u00e7\u0131lara yol a\u00e7\u0131n!<\/em>[8]<\/a><\/p>\n

Paris Kom\u00fcn\u00fc \u201cproletaryan\u0131n yazg\u0131s\u0131 ile birlikte ulusun kendi yazg\u0131s\u0131n\u0131 da eline alan ilk i\u015f\u00e7i hareketi<\/em>\u201d olmu\u015ftu.[9]<\/a> Prusya ve i\u015fbirlik\u00e7i Thiers ordular\u0131n\u0131n ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131ndaki Kom\u00fcn, t\u00fcm d\u00fcnya emek\u00e7ilerinin y\u00fcre\u011fini Fransa\u2019ya kat\u0131yordu. D\u00fcnya, g\u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015f\u00e7i devrimleri \u00e7a\u011f\u0131na a\u00e7maktayd\u0131. Paris bir ilki ba\u015farm\u0131\u015f ve 72 g\u00fcn boyunca k\u0131z\u0131l bayra\u011f\u0131 g\u00f6nderde tutan Kom\u00fcn, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya emek\u00e7ilerinin umudu olmu\u015ftu.<\/p>\n

28 MART: KOM\u00dcN\u2019\u00dcN \u0130LANI<\/strong><\/p>\n

Paris barikatlar\u0131ndan birinde \u015f\u00f6yle bir diyalog ya\u015fan\u0131yor:<\/p>\n

“– Bu, devrim mi?<\/em><\/p>\n

– \u00d6yle gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/em><\/p>\n

– Kiminle \u00e7arp\u0131\u015f\u0131yoruz?<\/em><\/p>\n

– Hen\u00fcz bilmiyorum can\u0131m.<\/em><\/p>\n

– Ama anne, kime kar\u015f\u0131 d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcyoruz?<\/em><\/p>\n

– Nereden bileyim? G\u00fcnde \u00fc\u00e7 kuru\u015fluk \u00fccrete kar\u015f\u0131! D\u00f6rt frankl\u0131k tereya\u011f\u0131na kar\u015f\u0131! A\u00e7l\u0131k ve adaletsizlikle ge\u00e7en y\u0131llara kar\u015f\u0131!<\/em>“[10]<\/a><\/p>\n

Ayaklanma i\u015fte b\u00f6yle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ve devrimin sokakta, i\u015fyeri ve fabrikadaki emek\u00e7i i\u00e7in anlam\u0131 bu kadar basitti. Ama Kom\u00fcn asla ve sadece bir tepki hareketi de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o ayn\u0131 zamanda proleter devrimin pratik in\u015fa hareketiydi. Y\u0131\u011f\u0131nlar halinde Kom\u00fcn y\u00f6netimine kat\u0131lan i\u015f\u00e7iler h\u0131zla bu siyasal e\u011fitimden ge\u00e7eceklerdi. \u201cKom\u00fcn<\/em>\u201d diyordu bu y\u00fczden Marx; \u201c\u00d6z\u00fcnde, bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 h\u00fck\u00fcmetiydi, \u00fcretici s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00fcr\u00fcnlerine el koyan, s\u0131n\u0131fa kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc, eme\u011fin ekonomik kurtulu\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in en sonunda bulunmu\u015f siyasi bi\u00e7imdi.<\/em>\u201d[11]<\/a> Lenin\u2019in ifadesiyle; “\u0130lk proleter devrim, ilk -ku\u015fkusuz eksik ve dayan\u0131ks\u0131z- proletarya diktat\u00f6rl\u00fck bi\u00e7imi, ilk sosyalist h\u00fck\u00fcmetti Paris Kom\u00fcn\u00fc.<\/em>“[12]<\/a><\/p>\n

Bu nedenle 26 Mart’ta yap\u0131lan Kom\u00fcn se\u00e7imleri kendili\u011finden hareketin kal\u0131plar\u0131 i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131 gibi; 28 Mart\u2019ta Hotel de Ville \u00f6n\u00fcnde ilan edilen Kom\u00fcn de belediyesel bir manifesto de\u011fildi. Zira bu s\u00fcre\u00e7le birlikte halka bildirilen buyrultular (kolektif kararlarla al\u0131nan, ilan edilen kararnameler) sadece Kom\u00fcn\u2019\u00fcn de\u011fil; sosyalist bir gelece\u011fin yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 da \u00f6r\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla proletaryan\u0131n bu ilk sosyalist y\u00f6netim denemesi, Kom\u00fcn\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan Marx i\u00e7in, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak muazzam imkanlar sunuyordu. Nitekim Kom\u00fcn, Marx\u2019\u0131n devlet teorisinin hem s\u0131nand\u0131\u011f\u0131 hem de geli\u015ftirildi\u011fi bir zemin sundu. Zira Marx\u2019a g\u00f6re Kom\u00fcn \u00f6z\u00fcnde bir i\u015f\u00e7i h\u00fck\u00fcmetiydi. Sosyalist h\u00fck\u00fcmet, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ve devlet teorisi Lenin\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir ad\u0131m daha \u00f6teye g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Dolay\u0131s\u0131yla Paris Kom\u00fcn\u00fc, 1917 Ekim Devrimi’yle in\u015fa edilen Sovyet y\u00f6netiminin de ku\u015fkusuz \u00f6n tecr\u00fcbesiydi.<\/p>\n

Buna g\u00f6re; i\u015f\u00e7i birlikleri fabrikalar\u0131n y\u00f6netimini \u00fcstlenecek ve \u00fclke \u00e7ap\u0131nda bir federasyon i\u00e7inde birle\u015fecekti. F\u0131r\u0131n i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in gece \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve patronal ceza sistemi son bulacakt\u0131. B\u00fct\u00fcn i\u015f\u00e7ilere ya\u015famak i\u00e7in gerekli asgari \u00fccret sa\u011flanacakt\u0131. Ve eme\u011fin iktisadi kurtulu\u015fu i\u00e7in nihai yol a\u00e7\u0131lacakt\u0131. \u0130potekli topraklar ve tekelle\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda k\u00f6yl\u00fcy\u00fc ise yine kom\u00fcn koruyacakt\u0131 vs.<\/p>\n

Kom\u00fcn bildirgelerinin di\u011fer y\u00f6n\u00fcn\u00fc ise demokratik \u00f6nlemler olu\u015fturuyordu: Kilise ile devletin ayr\u0131lmas\u0131, zorunlu paras\u0131z laik okul, paras\u0131z adalet, se\u00e7ilenlerin g\u00f6revden geri al\u0131nabilmesi, yarg\u0131\u00e7lar ve y\u00fcksek g\u00f6revlilerin se\u00e7imi, s\u00fcrekli ordunun kald\u0131r\u0131l\u0131p yerine silahl\u0131 halk\u0131n ge\u00e7irilmesi, memur maa\u015flar\u0131n\u0131n en y\u00fcksek i\u015f\u00e7i maa\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7memek \u00fczere d\u00fczenlenmesi, belediyesel \u00f6zerklik, k\u0131rda kom\u00fcnlerin kurulmas\u0131; k\u0131saca ulusun \u00fczerinde bir ur ve asalak haline gelen eski devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi \u00f6nlemlerdi bunlar.<\/p>\n

\u0130DEOLOJ\u0130K M\u00dcCADELE SAHASI OLARAK KOM\u00dcN <\/strong><\/p>\n

1871\u2019de Paris ayakland\u0131\u011f\u0131nda, <\/em>\u201ci\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hen\u00fcz ne tutarl\u0131 bir siyasal \u00f6rg\u00fct\u00fc vard\u0131, ne de sendikal y\u0131\u011f\u0131n \u00f6rg\u00fctleri.<\/em>\u201d[13]<\/a> Ayaklanman\u0131n i\u00e7inde olan ama Marksizmin kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan ideolojik ak\u0131mlarsa devrimin bir ba\u015fka talihsizli\u011fiydi.<\/p>\n

Kom\u00fcn i\u00e7inde bir\u00e7ok fraksiyon vard\u0131. \u00d6ne \u00e7\u0131kan ideolojik ak\u0131mlar; ilkel sosyalizmi temsil eden Proudhonculuk, Blanqui \u00f6nderli\u011findeki anar\u015fizm, Marx ve Engels \u00f6nderli\u011findeki Marksizmdi. Ne ki Kom\u00fcn delegeleri i\u00e7inde Marksistler, di\u011fer ikisine g\u00f6re say\u0131ca daha azlard\u0131. Zaten \u201cMarksist etki kendini i\u015f\u00e7iler \u00fczerinde ancak I. Enternasyonal\u2019in kurulmas\u0131ndan sonra duyurmaya\u201d<\/em> ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Yani o d\u00f6neme kadar Enternasyonal\u2019in ilk \u00fc\u00e7 kongresi; Cenevre (Eyl\u00fcl 1866), Lozan (Eyl\u00fcl 1867), Br\u00fcksel (Eyl\u00fcl 1868), hen\u00fcz Proudhoncu etkinin egemenli\u011fi alt\u0131ndayd\u0131 ve \u201cBilimsel sosyalizm ancak 4. kongrede, Eyl\u00fcl 1869 Basell kongresinde ilerleme<\/em>\u201d g\u00f6stererecekti. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cKarl Marx ve Friedrich Engels\u2019in bilimsel sosyalizmleri, Fransa\u2019da, i\u015f\u00e7i \u00e7evrelerde \u00e7ok az biliniyordu.<\/em>\u201d[14]<\/a><\/p>\n

BLANQU\u0130ZM VE PROUDHONCULU\u011eUN SONU<\/strong><\/p>\n

Verili ko\u015fullarda \u201cProudhoncu siyaset-d\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fmac\u0131l\u0131k, emek\u00e7ilerdeki s\u0131n\u0131f bilincinin geli\u015fmesini<\/em>\u201d engelliyordu. \u00dcstelik <\/em>\u201cProudhon, fabrikalar\u0131n, grevlerin, kendi ba\u015f\u0131na bir \u2018yozla\u015fma ve bozulma nedeni\u2019 olarak g\u00f6r\u00fclen kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131<\/em>\u201dyd\u0131.[15]<\/a> Marksizmin Proudhon ele\u015ftirisi bu temeller \u00fczerine oturmakla birlikte, do\u011frulu\u011fu esas ve pratik olarak Kom\u00fcn g\u00fcnlerinde kan\u0131tlanacakt\u0131.<\/p>\n

1871\u2019e girerken Marksistlerle anar\u015fistler aras\u0131ndaki temel ayr\u0131l\u0131klar ise ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 madde \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaktayd\u0131. Lenin bunu \u015f\u00f6yle form\u00fcle ediyor:<\/p>\n

\u201cMarksistlerle anar\u015fistleri ay\u0131rt eden \u015feyler \u015funlard\u0131r: <\/em><\/p>\n

\u201c1- Birinciler, devleti b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kald\u0131rmak istemekle birlikte bunun ancak sosyalist devrim taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131flar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra devletin yok olu\u015funa yol a\u00e7acak sosyalizmin kurulu\u015fu sonucu ger\u00e7ekle\u015febilir bir \u015fey oldu\u011funa inan\u0131rlar; ikinciler, bunu olanakl\u0131 duruma getiren ko\u015fullar\u0131 anlamaks\u0131z\u0131n, devletin bug\u00fcnden yar\u0131na, b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 isterler.<\/em><\/p>\n

\u201c2- Birinciler, proletarya i\u00e7in siyasal iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra, eski devlet makinesini tamamen y\u0131kma ve onun yerine silahl\u0131 i\u015f\u00e7ilerin Kom\u00fcn \u00f6rne\u011fine g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmesine dayanan yeni bir devlet makinesi ge\u00e7irme zorunlulu\u011funu a\u00e7\u0131klarlarlar; ikinciler, devlet makinesinin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan yana olmakla birlikte, proletaryan\u0131n onu ne ile de\u011fi\u015ftirece\u011fini ve devrimci iktidar\u0131 nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131 ancak belirsiz bir bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler; anar\u015fistler devlet iktidar\u0131n\u0131n devrimci proletarya taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 reddetmeye de\u011fin, devrimci diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc reddetmeye de\u011fin giderler.<\/em><\/p>\n