{"id":331,"date":"2017-09-05T16:40:12","date_gmt":"2017-09-05T13:40:12","guid":{"rendered":"http:\/\/teoriveeylem.net\/?p=331"},"modified":"2023-01-18T16:08:51","modified_gmt":"2023-01-18T13:08:51","slug":"friedrich-engelsten-konigsbergdeki-joseph-blocha-mektup","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/teoriveeylem.net\/tr\/2017\/09\/05\/friedrich-engelsten-konigsbergdeki-joseph-blocha-mektup\/","title":{"rendered":"Friedrich Engels\u2019ten K\u00f6nigsberg\u2019deki Joseph Bloch\u2019a mektup*"},"content":{"rendered":"

Londra, 21 [-22] Eyl\u00fcl 1890 <\/em><\/p>\n

… Materyalist tarih anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, tarihte en sonunda belirleyici etken, ger\u00e7ek ya\u015fam\u0131n \u00fcretimi ve yeniden \u00fcretimidir. Marx da ben de bundan daha \u00e7o\u011funu asla ileri s\u00fcrmedik. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, herhangi bir kimse bunu ekonomik etken biricik belirleyici etkendir diyerek bozarsa, bu \u00f6nermeyi anlams\u0131z, soyut, sa\u00e7ma bir s\u00f6ze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor demektir. Ekonomik durum temeldir, ama \u00fcstyap\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00f6\u011feleri -s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n politik bi\u00e7imleri ve sonu\u00e7lar\u0131, \u00f6rne\u011fin ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00e7arp\u0131\u015fmadan sonra yenen s\u0131n\u0131f\u0131n koydu\u011fu anayasalar vb. hukuksal bi\u00e7imler, \u00f6zellikle de bu ger\u00e7ek sava\u015f\u0131mlar\u0131n onlara kat\u0131lanlar\u0131n beyinlerindeki yans\u0131malar\u0131, politik, hukuksal, felsefi teoriler, dinsel g\u00f6r\u00fc\u015fler ve daha sonra bunlar\u0131n dogma sistemlerine geli\u015fmeleri- de tarihsel sava\u015f\u0131mlar\u0131n gidi\u015finde etkilerini g\u00f6sterirler ve bir\u00e7ok durumda \u00f6zellikle onlar\u0131n bi\u00e7imini belirlerler. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6\u011feler aras\u0131nda bir etkile\u015fim vard\u0131r; bu etkile\u015fimde b\u00fct\u00fcn sonsuz ilinekler (accident) (yani, i\u00e7 ba\u011fla\u015f\u0131m\u0131 bizim kendisini yokmu\u015f gibi savsayabilece\u011fimiz kadar uzak veya kan\u0131tlanmas\u0131 o kadar olanaks\u0131z \u015feyler ve olaylar) \u00e7oklu\u011fu ortas\u0131nda, ekonomik devinim sonunda kendisini kesinlikle olurlamak zorundad\u0131r. Yoksa teorinin herhangi bir tarih d\u00f6nemine uygulanmas\u0131, birinci dereceden basit bir denklemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden daha kolay olurdu.<\/p>\n

Tarihimizi kendimiz yapar\u0131z ama, ba\u015fta \u00e7ok belirli \u00f6nceller (antecedent) ve ko\u015fullar alt\u0131nda. Bunlar aras\u0131nda en sonunda belirleyici olan, ekonomik olanlard\u0131r. Ama politik olanlar vb. ve insanlar\u0131n uslar\u0131ndan \u00e7\u0131kmayan gelenekler bile, belirleyici olmasalar da bir rol oynarlar. Prusya Devleti de tarihsel, en sonunda ekonomik nedenlerden do\u011fup geli\u015fti. Ama, Kuzey Almanya’daki bir s\u00fcr\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck devlet aras\u0131nda, ekonomide, dilde, Reformasyon\u2019dan sonra da dinde Kuzey ile G\u00fcney’in farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kendisinde birle\u015ftiren b\u00fcy\u00fck devletin \u00f6zellikle Brandenburg olmas\u0131n\u0131n, yaln\u0131zca ekonomik zorunluluklardan \u00f6t\u00fcr\u00fc olup burada ba\u015fka etkenlerin (ve hepsinden \u00f6nemlisi Prusya’y\u0131 elinde bulundurdu\u011fu i\u00e7in Polonya ile ve dolay\u0131s\u0131yla -Avusturya Hanedan\u0131’n\u0131n olu\u015fmas\u0131nda da belirleyici olmu\u015f- uluslararas\u0131 politik ili\u015fkilerle ba\u015f\u0131 dertte olmas\u0131 durumunun) rol oynamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrebilmek \u00e7ok bilgi\u00e7\u00e7e bir iddiac\u0131l\u0131k olurdu. G\u00fcl\u00fcn\u00e7 duruma d\u00fc\u015fmeden, ge\u00e7mi\u015fteki ve bug\u00fcnk\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck Alman devletlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya S\u00fcdetler’den Taunus’a kadar uzanan da\u011f silsilesinin olu\u015fturdu\u011fu co\u011frafi b\u00f6l\u00fcnmeyi iyice derinle\u015ftiren Y\u00fcksek Alman [Hoch Deutcsh -\u00e7.] leh\u00e7esinin k\u00f6kenini ekonomiyle a\u00e7\u0131klaman\u0131n olana\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n

Bununla birlikte, ikinci olarak, tarih \u00f6yle bir yolda ilerler ki, son sonu\u00e7, her zaman, bireysel bir\u00e7ok isten\u00e7 aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalardan do\u011far; o isten\u00e7lerin her biri de, bir s\u00fcr\u00fc \u00f6zel ya\u015fam ko\u015fulunun \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylece, bir bile\u015fkeyi -tarihsel olay\u0131- belirleyen, birbiriyle kesi\u015fen say\u0131s\u0131z g\u00fc\u00e7ler, o g\u00fc\u00e7lerin olu\u015fturdu\u011fu sonsuz bir paralel kenarlar serisi vard\u0131r. Bu da t\u00fcm\u00fcyle bilin\u00e7sizce ve isten\u00e7siz i\u015fleyen bir g\u00fcc\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc say\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her bireyin istedi\u011fi \u015fey ba\u015fka herkes\u00e7e engellenir ve ortaya \u00e7\u0131kan hi\u00e7 kimsenin istemedi\u011fi bir \u015feydir. Tarih \u015fimdiye de\u011fin i\u015fte b\u00f6yle do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 tarz\u0131nda ilerlemi\u015ftir ve k\u00f6k\u00fcnde ayn\u0131 devinim yasalar\u0131na uyar. Ama birey isten\u00e7leri, her biri kendi fiziksel yap\u0131s\u0131 ve d\u0131\u015f, son u\u011frakta ekonomik, ko\u015fullarca (ya kendi ki\u015fisel ko\u015fullar\u0131nca ya da genel olarak toplumunkilerce) istemeye itildikleri \u015feye eri\u015femeyip genel bir ortalamada, ortak bir bile\u015fkede kayna\u015f\u0131rlar; ancak, bundan birey isten\u00e7lerinin s\u0131f\u0131ra e\u015fit olduklar\u0131 sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gerekir. Tersine, bile\u015fkeye her biri katk\u0131da bulunur ve bile\u015fkede o oranda i\u00e7erilir.<\/p>\n

Bu teoriyi dolayl\u0131 de\u011fil, \u00f6zg\u00fcn kaynaklar\u0131ndan incelemenizi ayr\u0131ca isterdim; bu, ger\u00e7ekten \u00e7ok daha kolayd\u0131r. Marx bu teorinin bir rol oynamad\u0131\u011f\u0131 pek az \u015fey yazm\u0131\u015ft\u0131r. Ama \u00f6zellikle Der 18. Brumaire des Louis Bonaparte [Louis Bonapart’\u0131n 18. Brumaire’i] bu teorinin uygulan\u0131\u015f\u0131na pek yetkin bir \u00f6rnektir. Kapital’de bu yap\u0131ta s\u0131k s\u0131k g\u00f6nderme yap\u0131l\u0131r. Benim, tarihsel materyalizmin bildi\u011fimce var olan en ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 sundu\u011fum yap\u0131tlar\u0131m\u0131 da, san\u0131r\u0131m, sal\u0131k verebilirim: Herrn Eugen Dihring’s Umwalzung der Wissenschaft [Bay Eugen D\u00fchring’in ‘Bilimde Devrim’i] ve Ludwig Feuerbach und der Ausgang der klassischen deutschen Philosophie [Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu].<\/p>\n

Gen\u00e7lerin bazen ekonomik yan\u0131 ona uygun olandan daha \u00e7ok vurgulamalar\u0131 olgusundan Marx’la benim de k\u0131smen sorumlu tutulmam\u0131z gerekir. Has\u0131mlar\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131s\u0131nda onlar\u0131n yads\u0131d\u0131klar\u0131 ana ilkeyi vurgulamam\u0131z gerekiyordu, ne var ki etkile\u015fime kat\u0131lan \u00f6b\u00fcr etkenleri onlara uygun \u00f6l\u00e7\u00fcde vurgulayacak ne zaman, ne yer, ne de f\u0131rsat bulabildik. Ama bir tarih kesimini sunmaya, yani teoriyi prati\u011fe uygulamaya giri\u015fildi\u011finde sorun farkl\u0131yd\u0131 ve hi\u00e7bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa izin yoktu. Ama, ne yaz\u0131k ki, yeni bir teorinin ana ilkelerini, her zaman do\u011fru bi\u00e7imde olmasa bile, \u00f6z\u00fcmser \u00f6z\u00fcmsemez o teoriyi t\u00fcm\u00fcyle anlad\u0131klar\u0131n\u0131 sananlar pek s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u015eimdilerde yeni “marksist” olmu\u015flar\u0131n bir\u00e7o\u011funu bu ele\u015ftirinin d\u0131\u015f\u0131nda sayamam; \u00e7\u00fcnk\u00fc en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 sa\u00e7mal\u0131klar o \u00e7evrede \u00fcretiliyor…<\/p>\n