<\/p>\n\n\n\n
Anton Stengl<\/strong><\/p>\n\n\n\n Almancadan \u00e7eviren: Mehmet \u00c7all\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan, AKP kurmaylar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ve ekonomik gidi\u015fat i\u00e7in \u00e7izilen yeni yol haritas\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da T\u00fcrkiye\u2019nin, \u00c7in gibi, mal\u0131 ucuza \u00fcretip Avrupa\u2019ya satarak, bu \u00fcretimden dolar girdisi sa\u011flayabilece\u011fini, ancak T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131 getirme konusunda daha avantajl\u0131 durumda oldu\u011funu s\u00f6yledi. Erdo\u011fan, iktidar\u0131n belirlenen yeni ekonomik modelle zor olan\u0131 se\u00e7ti\u011fini s\u00f6yleyerek <\/em>\u201c4-5 aya kadar toparlayaca\u011f\u0131z. 6 ay sonra ise meyvelerini yiyece\u011fiz. Vatanda\u015f da bunu hissedecek<\/em>\u201d <\/em>dedi ve s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti: <\/em>\u201cT\u00fcrkiye\u2019yi \u00fcretimle b\u00fcy\u00fctmek, faiz k\u0131skac\u0131ndan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ekonomide yeni d\u00f6nemi ba\u015flatt\u0131k. \u00dcretimle yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n dikkatini \u00e7ekece\u011fiz. Gen\u00e7 bir n\u00fcfusa sahip olan \u00c7in de sanayisini ve \u00fcretimini b\u00f6yle b\u00fcy\u00fctm\u00fc\u015f. Biz pazara daha yak\u0131n\u0131z, onlardan daha avantajl\u0131y\u0131z<\/em>.<\/em>\u201d[1]<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n Peki \u201c\u00c7in Modeli\u201d T\u00fcrkiye\u2019ye uyar m\u0131? Hatta bu model, T\u00fcrkiye\u2019ye \u00c7in\u2019e uydu\u011fundan daha m\u0131 iyi uyar?<\/p>\n\n\n\n 1<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7in ile T\u00fcrkiye\u2019yi k\u0131yaslamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? T\u00fcrkiye\u2019de ekonomi, Mao Zedung\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u00c7in\u2019de ya\u015fanan ekonomik geli\u015fmelere benzer \u015fekilde mi geli\u015fiyor?[2]<\/a> Yerinde ve do\u011fru bir \u015fekilde y\u00f6neltildi\u011finde bu sorunun aptalca bir soru olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir. Tam tersine; \u00fclkenin u\u00e7suz bucaks\u0131z g\u00f6r\u00fcnen y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc, devasa n\u00fcfusu ve sahip oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131 ile \u00c7in\u2019in ekonomik yeterlili\u011fi en ba\u015f\u0131ndan itibaren b\u00fcy\u00fck bir potansiyel sunmu\u015ftur. Bu boyutlardaki ekonomik yeterlilik T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayal bile edilemez. S\u00f6z konusu olan, 84 milyonluk T\u00fcrkiye\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131na konulan 1,41 milyarl\u0131k n\u00fcfusa sahip bir \u00fclke ve hatta k\u0131tad\u0131r! Ama biz ekonomiye, yani do\u011fal ko\u015fullar\u0131n sundu\u011fu olanaklar kullan\u0131larak neyin elde edildi\u011fine bakal\u0131m. Erdo\u011fan bu olanaklardan hi\u00e7bir \u015fey elde etmemi\u015ftir. T\u00fcrkiye ekonomisinin onun iktidar\u0131 d\u00f6neminde ne kadar dibe bat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren iki rakam\u0131 irdeleyelim:<\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019in Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131las\u0131 (GSY\u0130H) 12 trilyon 900 milyar avro, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen GSY\u0130H 9,1 bin avro iken T\u00fcrkiye\u2019nin GSY\u0130H\u2019s\u0131 630 milyar avro ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen GSY\u0130H 7,5 bin avro.<\/p>\n\n\n\n 1000 ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen hastane yatak say\u0131s\u0131 \u00c7in\u2019de 4,31, T\u00fcrkiye\u2019de 2,85.<\/p>\n\n\n\n Ancak iki \u00fclkenin bir ortak y\u00f6n\u00fc var. Yolsuzluk endeksi rakamlar\u0131 her iki \u00fclkede birbirinin ayn\u0131: \u00c7in\u2019de 42 (k\u00f6t\u00fc), T\u00fcrkiye\u2019de 40 (k\u00f6t\u00fc).[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n 2<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015eimdi tekrar ekonomik yeterlili\u011fe d\u00f6nelim: \u00c7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de, h\u00e2l\u00e2 \u00f6ncelikli olarak kendi devasa halk\u0131 i\u00e7in \u00fcretmektedir. Ancak bu durum \u00c7in sermayesinin \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yetersiz hale gelmi\u015ftir. Yeni ortaya \u00e7\u0131kan ve t\u00fcketmek isteyen orta katman hen\u00fcz s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019de ihra\u00e7 edilen mallar\u0131n de\u011fer toplam\u0131 2 trilyon 400 milyar avro, 1000 ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen ihracat de\u011feri 1,70 milyon avrodur. T\u00fcrkiye\u2019de bu rakamlar s\u0131ras\u0131yla 178 milyar 442 milyon avro ve 2,12 milyon avrodur.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019de ithalat 2 trilyon 70 milyar avro, 1000 ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen ithalat ise 1,5 milyon avro iken T\u00fcrkiye\u2019de 238 milyar ve 2,5 milyon avrodur.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de var olan, kasten yarat\u0131lm\u0131\u015f ve sermaye \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ihracat ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00c7in i\u00e7in s\u00f6z konusu de\u011fildir! \u00c7in, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara muhta\u00e7 olmam\u0131\u015ft\u0131r ve ekonomik yeterlili\u011fi sayesinde yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 modern ekonominin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in kullanabilmi\u015ftir. \u201c\u00c7in Modeli\u201dni kopyalayabilmek i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de sanayi ve tar\u0131m\u0131n ilk \u00f6nce esas olarak kendi halk\u0131 i\u00e7in \u00fcretim ger\u00e7ekle\u015ftirmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n 3<\/strong><\/p>\n\n\n\n Deng Xiaoping darbeyle iktidara geldi\u011finde, \u00c7in tar\u0131m\u0131 muazzam bir durumdayd\u0131,[5]<\/a> sanayi y\u00fckseliyordu, \u00fclkenin alt yap\u0131s\u0131 giderek daha iyi hale getiriliyordu. Mao Zedung d\u00f6neminde, k\u0131r ile kent aras\u0131nda dengeli bir geli\u015fme i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterilmi\u015f, ilk ba\u015fta i\u015fleyen bir tar\u0131m ile temel sanayinin kurulmas\u0131 hedeflenmi\u015fti.[6]<\/a> Her ne kadar ya\u015fam standard\u0131 yava\u015f geli\u015ftiyse de, sonu\u00e7ta hedeflere ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn oldu.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm zamanlar\u0131n en ba\u015far\u0131l\u0131 kapitalizmi olan \u00c7in kapitalizmi, ancak ba\u015far\u0131l\u0131 bir in\u015fa modeli temelinde m\u00fcmk\u00fcn oldu. Ger\u00e7ekten de tarihte hi\u00e7bir kapitalist ekonomi, farkl\u0131 bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131na sahip olan \u00c7in\u2019deki kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.[7]<\/a> \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 geli\u015fen \u00fcnl\u00fc \u201cAlman ekonomik mucizesi\u201d de \u00c7in \u00f6rne\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda soluk kalacakt\u0131r. \u00c7in\u2019de 20 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir, Bat\u0131da kimsenin hayal bile edemeyece\u011fi b\u00fcy\u00fcme rakamlar\u0131na ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 4<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015eimdi, bir yandan i\u015f\u00e7ilerin haklar\u0131 tamamen ellerinden al\u0131n\u0131r, grev hakk\u0131 iptal edilir, \u00e7al\u0131\u015fma kolektifleri da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rken, di\u011fer yandan yeni burjuvazinin, para kazananlar\u0131n ve spek\u00fclat\u00f6rlerin politik, k\u00fclt\u00fcrel ve ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 s\u00fcrecine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar\u0131 bir kenara b\u0131rakarak \u015fu soruya yan\u0131t arayal\u0131m: \u00c7in\u2019de h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015flemesi nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn oluyor?<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla \u201c\u00c7in Modeli\u201d sadece T\u00fcrk siyaset\u00e7ilerin ilgisini \u00e7ekmiyor. \u00c7in\u2019in kuzeyindeki bir \u00fcniversitede tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir Arap doktora \u00f6\u011frencisinin doktora tezinin konusu da \u00c7in Ekonomik Modeli idi. Ona g\u00f6re de \u00c7in Modeli M\u0131s\u0131r ve benzer durumdaki ba\u015fka \u00fclkeler i\u00e7in bir \u00f6rnek te\u015fkil ediyordu. B\u00f6ylesi bir ad\u0131m\u0131n, M\u0131s\u0131r a\u00e7\u0131s\u0131ndan N\u00e2s\u0131r d\u00f6nemindeki devlet kapitalizmine bir t\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015f anlam\u0131na gelece\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla \u00fclkeyi uluslararas\u0131 tekellerden, bankalardan ve kurulu\u015flardan daha ba\u011f\u0131ms\u0131z hale getirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Peki Erdo\u011fan y\u00f6netiminde bir devlet kapitalizmi olabilir mi? Akla gelmeyecek kadar g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce.<\/p>\n\n\n\n Ancak \u00c7in\u2019in, ekonomik yeterlili\u011fine imk\u00e2n sa\u011flayan b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden ve sahip oldu\u011fu kaynaklardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, ayr\u0131ca i\u015fleyen ve \u00fclkenin devrimden sonraki ilk y\u0131llarda yarat\u0131lan ekonomik temellerini bir yana b\u0131rakacak olursak, \u00c7in\u2019de bir \u00e7e\u015fit devlet kapitalizminin egemen oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir mi?<\/p>\n\n\n\n 5<\/strong><\/p>\n\n\n\n Soyut \u201c\u00c7in Modeli\u201d, Keynes\u00e7ili\u011fin \u00c7in\u2019e \u00f6zg\u00fc baz\u0131 \u00f6zelliklerle bezenmi\u015f halidir. \u00c7in\u2019de bug\u00fcn k\u00e2r ve rekabet iktidardad\u0131r. Ekonomik temelini, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki \u00f6zel m\u00fclkiyet ve i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn meta olarak sat\u0131lmas\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu modelin sosyalizmle hi\u00e7bir alakas\u0131 yoktur, bir devlet kapitalizminin varyasyonu da de\u011fildir. Aksine, k\u00e2r hedefine odaklanm\u0131\u015f ve elbette ekonomik ba\u015far\u0131y\u0131 da belirleyen b\u00fcy\u00fck bir devlet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131kta ve egemen oldu\u011fu bir kapitalizm s\u00f6z konusudur.[8]<\/a> Peki bu ekonomi nas\u0131l i\u015fliyor?<\/p>\n\n\n\n \u00dcnl\u00fc bir \u00f6rnek verelim: \u00c7in\u2019e \u00f6zg\u00fc m\u00fclkiyet modeli, devletin orta\u011f\u0131 oldu\u011fu \u00f6zel tekellerin veya tersinin olu\u015fturdu\u011fu karma \u015firketlerdir. Sadece devletin elinde kalm\u0131\u015f olan az say\u0131daki kamu kurulu\u015flar\u0131ndan biri demiryollar\u0131 \u015firketidir. Onun \u00f6zelle\u015ftirilmesi konusunda kamuoyunda uzun s\u00fcre devam eden kapsaml\u0131 tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u00d6zelle\u015ftirme fikri, sorumlu merciler taraf\u0131ndan iktisadi a\u00e7\u0131dan zarar verece\u011fi gerek\u00e7esiyle reddedilmi\u015fti. \u00d6zel ki\u015filer taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nsayd\u0131, bu elbette radikal bir y\u00f6nelim de\u011fi\u015fikli\u011fine ve k\u00e2ra odaklan\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ard\u0131. Bu ise otomasyon sonucu \u00e7ok say\u0131da i\u015f\u00e7inin i\u015ften at\u0131lmas\u0131 ve bilet fiyatlar\u0131n\u0131n birka\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 demek olurdu. Bunun sonucunda ise, ekonominin her alan\u0131nda i\u015fe trenle giden milyonlarca i\u015f\u00e7inin \u00fccretine zam yap\u0131lmas\u0131 gerekirdi. Bu da pek olumlu bir durum olmazd\u0131. Ayr\u0131ca i\u00e7ten bir davran\u0131\u015f sergilendi: Bu karar, i\u015fe trenle gitmek zorunda olan i\u015f\u00e7ilerin lehine al\u0131nan bir karar olarak pazarlanmad\u0131. Daha ziyade, \u201c\u00fclke ekonomisinin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn\u201d, di\u011fer bir deyi\u015fle sermayenin \u00e7\u0131kar\u0131 do\u011frultusunda bir siyaset izlendi\u011fi \u015feklinde gerek\u00e7elendirildi.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019de kredi politikas\u0131, daha az sansasyonel ve kibar bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc geli\u015ftirmek i\u00e7in kamu bankalar\u0131 taraf\u0131ndan y\u0131llarca konut in\u015fas\u0131 i\u00e7in faizsiz kredi verildi. K\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda da, b\u00fcy\u00fck yay\u0131nevlerinin \u201cpiyasa y\u00f6nelimli yeniden yap\u0131lanmas\u0131\u201d ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ve bunun i\u00e7in giderek daha fazla paraya ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funda be\u015f y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na faizsiz kredi verildi.<\/p>\n\n\n\n Ve benzeri ve benzeri. <\/p>\n\n\n\n Friedrich Engels\u2019in dedi\u011fi gibi, \u201cideal genel kapitalist\u201d olarak devlet, \u00c7in\u2019de tarihi ve \u00fclkenin ekonomik yeterlili\u011fi sayesinde ekonomiye do\u011frudan m\u00fcdahale etme imkan\u0131na sahiptir. Ba\u015fka hi\u00e7bir devletin bu t\u00fcr imkanlar\u0131 yoktur, hele T\u00fcrkiye\u2019nin hi\u00e7bir \u015fekilde yoktur. Verilen \u00f6rmekler yeterli olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi de sorular\u0131n en \u00f6nemlisine gelelim: Bundan kimin k\u00e2r\u0131 olur?<\/p>\n\n\n\n ABD dolar\u0131 milyonerlerinin say\u0131s\u0131na (binle \u00e7arp\u0131lacak) g\u00f6re \u00fclkeler s\u0131ralamas\u0131 ve bu milyonerlerin d\u00fcnyadaki toplam milyoner say\u0131s\u0131ndaki pay\u0131[9]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n S\u0131ra \u00dclke Say\u0131 (bin) Oran<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1 Amerika Birle\u015fik Devletleri 18.614 %39,8<\/p>\n\n\n\n 2 \u00c7in Halk Cumhuriyeti 4.447 %9,5<\/p>\n\n\n\n 3 Japonya 3.025 %6,5<\/p>\n\n\n\n 4 Birle\u015fik Krall\u0131k 2.460 %5,3<\/p>\n\n\n\n 5 Almanya 2.187 %4,7<\/p>\n\n\n\n 6 Fransa 2.071 %4,4<\/p>\n\n\n\n 7 \u0130talya 1.496 %3,2<\/p>\n\n\n\n \u2026<\/p>\n\n\n\n 12 \u0130svi\u00e7re 810 %1,7<\/p>\n\n\n\n 13 Hindistan 759 %0,1<\/p>\n\n\n\n \u2026<\/p>\n\n\n\n 16 Hong Kong 516 %1,6<\/p>\n\n\n\n \u2026<\/p>\n\n\n\n 21 Rusya 246 %0,5<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Hong Kong\u2019daki milyoner say\u0131s\u0131 Rusya\u2019dakinin neredeyse iki kat\u0131na ula\u015f\u0131yor! \u0130svi\u00e7re\u2019de ise Hong Kong ve Rusya\u2019dakinin toplam\u0131ndan fazla milyoner var. Neredeyse d\u00fcnyadaki her on milyonerden biri ise \u00c7inli.<\/p>\n\n\n\n K\u0131talara g\u00f6re milyonerler (D\u00fcnyadaki toplam say\u0131daki paylar\u0131):<\/em><\/p>\n\n\n\n Kuzey Amerika 42,6<\/p>\n\n\n\n Latin Amerika 1,4<\/p>\n\n\n\n Avrupa 28,4<\/p>\n\n\n\n Asya-Pasifik 16,0<\/p>\n\n\n\n Afrika 0,4<\/p>\n\n\n\n Peki ya milyarderlerde durum ne? Forbes<\/em>-Liste\u2019sine g\u00f6re 2019[10]<\/a> y\u0131l\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00f6zel serveti 1 milyar ABD dolar\u0131n\u0131 a\u015fan insan say\u0131s\u0131 2.153 idi! Bu konuda da ABD liste ba\u015f\u0131 ve d\u00fcnyadaki en zengin 20 ki\u015finin 14\u2019\u00fc ABD\u2019li.[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00c7in 456 milyarder ile ikinci s\u0131rada geliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131radaki Almanya\u2019n\u0131n milyarder say\u0131s\u0131 114.<\/p>\n\n\n\n En zengin \u00c7inliler Ma Huateng (46 milyar ABD dolar\u0131, internet-medya), Jack Ma (42,7 milyar ABD dolar\u0131, e-ticaret), Yang Huiyan (24,5 milyar ABD dolar\u0131, gayrimenkul spek\u00fclat\u00f6r\u00fc) ve Hui Ka Yan (24,1 milyar ABD dolar\u0131, o da gayrimenkul spek\u00fclat\u00f6r\u00fc).<\/p>\n\n\n\n Evet, hepsi spek\u00fclat\u00f6r!<\/p>\n\n\n\n \u201cRaporda, internet ve finans sekt\u00f6r\u00fcnden do\u011fan yeni burjuvazinin, bir patlaman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 l\u00fcks gayrimenkul piyasas\u0131nda ba\u015frol oynayan enerji sekt\u00f6r\u00fc zenginlerinin yerine ge\u00e7ti\u011fi belirtiliyor.<\/em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin yay\u0131n organ\u0131 olan \u0130ngilizce \u201cChinaDaily<\/em>\u201d[12]<\/a> gazetesinde b\u00f6yle deniyordu. Burada ger\u00e7ekten resmi olarak \u201cyeni burjuvazi\u201d kavram\u0131 kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, sanayinin amiral gemilerinin kaptanlar\u0131n\u0131n de\u011fil, spek\u00fclat\u00f6rlerin olu\u015fturdu\u011fu bir \u201cyeni burjuvazi.\u201d \u00c7in, modern bir kapitalist \u00fclkedir.<\/p>\n\n\n\n Demek ki Erdo\u011fan, \u00fclkesini s\u0131radan bir olaym\u0131\u015f gibi bir spek\u00fclasyon nesnesi olarak sat\u0131l\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131yor. Fakat hangi spek\u00fclat\u00f6r, T\u00fcrkiye ile bir spek\u00fclasyona girmek ister? Durum pek de parlak g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor: T\u00fcrkiye, nas\u0131l sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 bilinmeyen askeri \u00e7at\u0131\u015fmalara (Suriye, K\u00fcrdistan) bula\u015fm\u0131\u015f durumda; \u00fclkede enflasyon astronomik rakamlara ula\u015fm\u0131\u015f, devasa bir bor\u00e7 birikmi\u015f vs. Hangi \u00f6nlemleri alma imkan\u0131na sahip olursa olsun, bunlar\u0131n hi\u00e7birisi T\u00fcrkiye\u2019de halk\u0131n lehine olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 6<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cDevlet kapitalizmi\u201d ve \u201cKeynes\u00e7ilik\u201d kavramlar\u0131na geri d\u00f6nelim: Sermayenin de\u011fil, devletin iktidarda oldu\u011fu bir kapitalizm, sa\u00e7mal\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Buna \u00f6rnek olarak Alman fa\u015fizmini ve Kru\u015f\u00e7ev ve sonras\u0131 Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni[13]<\/a> al\u0131rsak, \u015funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz: Almanya\u2019da o d\u00f6nemde sanayiciler ve b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131lar \u201cAlman \u0130\u015f\u00e7i Cephesi\u201dne entegre edilmi\u015fti. Kendilerine Nazi rejiminin bakanl\u0131klar\u0131nda y\u00f6netici pozisyonlar ve \u201ci\u015fletme y\u00f6neticisi\u201d (Betriebsf\u00fchrer) unvan\u0131 verilmi\u015fti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k i\u015f\u00e7ilere verilen unvan ise \u201ci\u015fletme maiyeti\u201d olarak belirlenmi\u015fti. Her ne kadar sanayiciler Nazi rejiminin y\u00f6neticileriyle uzla\u015fmak zorunda kald\u0131ysa da nihayetinde ellerindeki g\u00fcc\u00fc neredeyse tamamen korumalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftu. Zira ekonominin kendisi kat\u0131ks\u0131z kapitalist sistem olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.[14]<\/a> Revizyonist Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ise (Kru\u015f\u00e7ev d\u00f6neminde \u201cdesantralizasyon\u201d, \u201cb\u00fcrokratik yap\u0131lardan ar\u0131nd\u0131rma\u201d vb. ad\u0131 verilen uygulamalardan ba\u015flay\u0131p Brejnev d\u00f6nemindeki \u201cekonomik reform\u201d ile sonu\u00e7land\u0131rmak suretiyle) ekonomi, devlet ve parti y\u00f6neticilerinden olu\u015fan ve k\u00e2r ve rekabetin ilkeleri do\u011frultusunda ekonomiye y\u00f6n veren yeni bir kast yerle\u015fti. Yan\u0131lm\u0131yorsam Charles Bettelheim, Bat\u0131l\u0131 bir b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 ile ekonomi alan\u0131nda g\u00f6revli bir Sovyet y\u00f6neticisinin aras\u0131ndaki tek fark\u0131n, Sovyet y\u00f6neticinin i\u015fletmesini yak\u0131nlar\u0131na miras b\u0131rakamamas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Yani komuta eden asla ve kesinlikle devlet de\u011fil, tersine, sosyal s\u0131n\u0131flar ve katmanlar oldu. \u00d6zellikle de \u00c7in a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cdevletin, i\u00e7ine i\u015fledi\u011fi kapitalizm<\/em>\u201d kavram\u0131n\u0131n daha ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011funa inan\u0131yorum.[15]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130ngiliz ekonomist Lord Keynes, 1920\u2019lerin sonunda ve 1930\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ya\u015fanan \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ekonomik krizi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, devletin yo\u011fun m\u00fcdahalelerde bulunmas\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015fti. Tavsiyeleri aras\u0131nda \u00f6rne\u011fin Tennessee Vadisi Projesi gibi b\u00fcy\u00fck projeler ve ABD\u2019de i\u015fsizler i\u00e7in yeni istihdam olanaklar\u0131 yaratacak \u201cNew Deal\u201d gibi programlar vard\u0131. B\u00fct\u00fcn bu projelerin devletin bor\u00e7 alarak finanse etmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Nihayetinde uzun vadede k\u00e2r getiren yat\u0131r\u0131mlar oldu\u011fu i\u00e7in bu bor\u00e7lanman\u0131n yerinde oldu\u011fu savunuluyordu. Ayr\u0131nt\u0131s\u0131na girmeye gerek yok, \u00c7in ekonomisi b\u00f6yle i\u015flemiyor.<\/p>\n\n\n\n Devlet m\u00fcdahaleleri ve sadece kendi ulusu ve kolonileriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ekonomik yeterlili\u011fe sahip bir kapitalizm, her d\u00f6nemde sa\u00e7ma sapan bir durum olu\u015fturmu\u015f ve bir t\u00fcr i\u011fdi\u015f edilmi\u015f kapitalizm olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla her zaman bir acil \u00e7\u00f6z\u00fcm, can kurtarma simidi anlam\u0131na gelmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin fa\u015fistlerin[16]<\/a> haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yeterlilik konsepti, \u2013o d\u00f6nem d\u00fcnyay\u0131 kas\u0131p kavuran ekonomik krize bir tepki, yan\u0131 s\u0131ra da sava\u015fa haz\u0131rl\u0131k arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc\u2013 daha sava\u015f ba\u015flamadan halk\u0131n bir\u00e7ok ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanamamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019de ise durum tamamen farkl\u0131d\u0131r! Erdo\u011fan \u015fu ger\u00e7e\u011fi de \u201cunutmu\u015f\u201d olsa gerek: Belirtildi\u011fi gibi, ad\u0131 ge\u00e7en temelden yoksun olmas\u0131 durumunda zaten hayal bile edilemeyecek olan kapitalist bahar, piyasan\u0131n \u00f6nce Tayvan\u2019dan, Singapur\u2019dan ve ABD\u2019den gelen sermayeye ad\u0131m ad\u0131m a\u00e7\u0131lmas\u0131yla, sonras\u0131nda da Bat\u0131l\u0131 sanayi sermayesine \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir denetim e\u015fli\u011finde a\u00e7\u0131lmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Burada devasa bir pazar vard\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yle bir pazar yok. K\u0131rsal kesimden getirilebilecek ucuz ve kullan\u0131lmaya haz\u0131r i\u015fg\u00fcc\u00fc vard\u0131,[18]<\/a> T\u00fcrkiye\u2019de bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Siyasi ve siyasi-askeri bir istikrar s\u00f6z konusuydu, peki bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye 1949\u2019dan beri ka\u00e7 sava\u015fta yer ald\u0131?[19]<\/a><\/p>\n\n\n\n Demek ki kapitalist a\u00e7\u0131l\u0131m, \u00c7in\u2019in krizden \u00e7\u0131kma aray\u0131\u015f\u0131nda \u00e7aresizlik i\u00e7inde ba\u015fvurdu\u011fu bir yol de\u011fildi![20]<\/a> Ama Erdo\u011fan bize bunun b\u00f6yle oldu\u011funu iddia ediyor.<\/p>\n\n\n\n 7<\/strong><\/p>\n\n\n\n Devletin ekonomiye m\u00fcdahalede bulunmas\u0131, bat\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yabanc\u0131 bir durum gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6zellikle de g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ekonomi politikalar, ama esas olarak da ideolojik ilkeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yani neoliberalizme g\u00f6re durum b\u00f6yle: Piyasa her \u015feyi yoluna koyar. Oysa piyasan\u0131n her \u015feyi d\u00fczenleyece\u011fi inanc\u0131 saf\u00e7a bir inan\u00e7.[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n Ancak \u201cdevletin i\u00e7ine i\u015fledi\u011fi kapitalizm\u201din \u00c7in\u2019deki bi\u00e7imi tarihsel a\u00e7\u0131dan benzersizdir. Bu modern devlet, ekonomiye yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u201ckapitalizmin hasta yata\u011f\u0131 ba\u015f\u0131ndaki doktor\u201d i\u015flevini de korumu\u015ftur. G\u00f6revini, bir b\u00fct\u00fcn olarak kapitalist sistemin istikrara kavu\u015fturulmas\u0131nda ve te\u015fvik edilmesinde, dolay\u0131s\u0131yla \u201ckriz b\u00f6lgelerindeki\u201d kapitalist ekonominin desteklenmesinde g\u00f6rmektedir. Guangzhou, \u015eenzen, Hangzhou, \u015eanghay gibi \u015fehirlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 zengin do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131nda devlet \u015firketlerinin ekonomideki pay\u0131 %11 ile 20 aras\u0131ndad\u0131r. Bu pay\u0131n %71-80 band\u0131yla en y\u00fcksek oldu\u011fu yer ise kuzeydo\u011fudaki Heilongjiang (\u00e7elik krizi) ile Sincan\u2019d\u0131r. Demek ki \u00c7in devletinin ekonomik geli\u015fmeyi engellemesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. Aksine, ekonominin iyi y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc yerlerde neredeyse hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemektedir. Zira buralarda devletin kendisine ille de gerek duyulmamaktad\u0131r.[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n Peki \u201c\u00c7in Modeli\u201d T\u00fcrkiye\u2019de Do\u011fu Anadolu\u2019ya y\u00f6nelik \u00f6zel te\u015fvik anlam\u0131na gelir mi?<\/p>\n\n\n\n 8<\/strong><\/p>\n\n\n\n Elbette \u00c7in usul\u00fc kapitalizm varyasyonu sorunsuz y\u00fcr\u00fcm\u00fcyor. Modern kapitalizm spek\u00fclasyon, gayrimenkul spek\u00fclasyonu, \u201cbalon\u201d demektir. \u015eu aralar medyada bu konuda epey haber yer ald\u0131. Hong Kong\u2019daki g\u00f6sterilerin nedeni, oradaki siyasi sistemde yatm\u0131yor; tersine, o b\u00f6lgede egemen olan felaket boyutlar\u0131ndaki ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda, \u00f6zellikle de kira sorununda yat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u201cYeni \u0130pekyolu\u201d bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kan daha yo\u011fun bir sermaye ihrac\u0131na[23]<\/a> dair duyulan mutlak zorunluluk, esas olarak devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 astronomik boyutlardaki finansman ile m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Peki bu finansman g\u00fcvencede mi yoksa o da bir sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n Al\u0131nan her karar\u0131 sadece yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek yeterli de\u011fildir. Sonu\u00e7 olarak bu kararlar entrikalara, \u00c7in sermayesinin lobicilik oyunlar\u0131na tabidir. Kimin i\u00e7in avantaj, kimin i\u00e7in dezavantaj getirece\u011fi sorusuna yan\u0131t aran\u0131r. \u201c\u00c7in Modeli\u201dnin t\u0131k\u0131r\u0131nda i\u015flemesi, uzun s\u00fcren konjonkt\u00fcr sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oldu. Sadece bu ko\u015ful a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin bu yar\u0131\u015fta \u00e7oktan havlu atm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u2019de devlet finansman\u0131 nas\u0131l g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nabilir ki \u2013bu konuda daha fazla \u015fey s\u00f6ylemeye ger\u00e7ekten ihtiya\u00e7 olmasa gerek!<\/p>\n\n\n\n Xi Jinping pek sevilen biri de\u011fil. K\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015far\u0131larla bir \u015fahsiyet ortaya \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir oport\u00fcnisttir. Kar\u015f\u0131s\u0131nda ciddi anlamda bir muhalefet yok ve \u00c7in\u2019deki ya\u015fam standartlar\u0131 artmaya devam ettik\u00e7e ya da en az\u0131ndan k\u00f6t\u00fcle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece bir muhalefetin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in y\u00f6netiminin bu konjonkt\u00fcr\u00fcn gerilemesi ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda panik \u00f6l\u00e7\u00fclerine varan bir korku duymas\u0131n\u0131n hakl\u0131 temelleri var. Peki ama ger\u00e7ekten krizlerden ar\u0131nm\u0131\u015f bir ebedi kapitalizm vaadinde bulunan \u201c\u00c7in Modeli\u201d ger\u00e7ekten sonsuza kadar i\u015fleyebilir mi? Kapitalizmde ula\u015f\u0131lan ekonomik geli\u015fme ba\u011flam\u0131ndaki doruk noktalar\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ayn\u0131 zamanda kendilerini izleyen felaketlerin de arefesi olmu\u015ftur: Kurulu\u015f y\u0131llar\u0131 ve ard\u0131ndan gelen I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, \u201calt\u0131n y\u0131llar\u201d ve ard\u0131ndan gelen II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131.<\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck ekonomik geli\u015fimin enine konuna planlanm\u0131\u015f ve ad\u0131m ad\u0131m hayata ge\u00e7irilen bir siyaset kapsam\u0131nda yakaland\u0131\u011f\u0131 durumlarda, bu d\u00f6nemlere esas itibar\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerin, k\u0131rdan kente g\u00f6\u00e7lerin, mevsimlik g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7ilerin vb.\u2019nin damga vurdu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ger\u00e7ek bir konjonkt\u00fcr, i\u015fg\u00fcc\u00fcne duyulan talebi art\u0131r\u0131r; bu ise \u00fccretlerin artmas\u0131na yol a\u00e7ar. \u00c7in\u2019de bu durum ya\u015fand\u0131 ve \u00fclkenin g\u00fcneyinde elektronik sanayisi i\u015f\u00e7ilerinin g\u00f6sterilerinin de etkisiyle asgari \u00fccret b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n